Οι Αλβανοί είμαστε μοναδικοί στον σεβασμό των μειονοτήτων

http://www.ethnos.gr/politiki/arthro/oi_albanoi_eimaste_monadikoi_ston_sebasmo_ton_meionotiton-64784194/ 

 Η Αλβανία συμμετέχει σήμερα στην αποστολή του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο για την προστασία των ελληνικών συνόρων, λέει σε συνέντευξή της στο «Εθνος της Κυριακής» η Αλβανίδα υπουργός Αμυνας, Μιμί Κοντέλι.

«Οποια πολιτική και να θέλουμε να ασκήσουμε για εγχώρια κατανάλωση, δεν θα πρέπει να ξεχνούμε πως η δημοκρατία και ο εσωτερικός έλεγχος των Ενόπλων Δυνάμεων θα πρέπει να αποδεικνύονται με κάθε κίνηση», αναφέρει η Μιμί Κοντέλι.

Η τελευταία υποστηρίζει ότι ο τρόπος που θέτει το τελευταίο διάστημα η αλβανική πλευρά μια σειρά από ζητήματα που αφορούν τις σχέσεις των δύο χωρών δεν είναι μια «επιθετική τακτική», αλλά «μια καινούργια προσέγγιση, για να μπορέσουν τα πράγματα να γίνουν... και να τα ωθήσουμε να γίνουν, όχι μεταξύ πρώτης και δεύτερης τάξης γειτόνων, αλλά μεταξύ καλών γειτόνων».

Μια απάντηση που αφήνει πολλά ερωτηματικά, όπως και η αντιμετώπιση θεμάτων που είναι και δικής της αρμοδιότητας π.χ. των νεκροταφείων των Ελλήνων στρατιωτών του αλβανικού μετώπου, το οποίο μάλλον το παραπέμπει στα θέματα μιας... μελλοντικής συνολικής ατζέντας.

Η 52χρονη υπουργός είναι στενή συνεργάτις του Εντι Ράμα από τις αρχές της περασμένης δεκαετίας ως αναπληρώτρια δήμαρχος Τιράνων και από το 2013 την τοποθέτησε στο υπουργείο Αμυνας, ενώ πολιτικοί κύκλοι στη γειτονική χώρα τη φέρουν ως υποψήφια του Σοσιαλιστικού Κόμματος για τη θέση της Προέδρου της Δημοκρατίας, που θα αναδειχθεί από τη Βουλή τον ερχόμενο Ιούνιο.

Πρόσφατα είχατε μια ανάρτηση στο Facebook, που θεωρήθηκε αιχμή για τον Ελληνα υπουργό Αμυνας Πάνο Κάμμενο, ο οποίος τις ημέρες εκείνες είχε επισκεφθεί περιοχές κοντά στα σύνορα με την Αλβανία. Θεωρείται ότι η σημερινή κυβέρνηση του Αλέξη Τσίπρα «προσπαθεί να ξυπνήσει φαντάσματα του παρελθόντος», όπως αναφέρατε στην ανάρτησή σας;

Θα ξεκινήσω με την τελευταία πρόταση στην ανάρτησή μου στο Facebook: «Δώστε μια ευκαιρία στην ειρήνη (Give peace a chance)». Μια τέτοιου είδους ευκαιρία είχαν η Αλβανία και η Ελλάδα την ημέρα που έγιναν μέλη της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας. Ομως το να είναι μια χώρα στο ΝΑΤΟ δεν αρκεί. Μια χώρα θα πρέπει να συμπεριφέρεται ως μέλος του ΝΑΤΟ, μέσα και έξω από τα σύνορά της. Kαι πιστεύω πως και στις δύο χώρες αντίστοιχα, που απολαμβάνουν το δημοκρατικό σύστημα το οποίο βασίζεται στην κοινοβουλευτική δημοκρατία, ο κρατικός έλεγχος των Ενόπλων Δυνάμεων είναι προφανής. Ετσι όποια πολιτική και να θέλουμε να ασκήσουμε για εγχώρια κατανάλωση, δεν θα πρέπει να ξεχνούμε πως η δημοκρατία και ο εσωτερικός έλεγχος των Ενόπλων Δυνάμεων θα πρέπει να αποδεικνύονται με κάθε κίνηση, λέξη, συμπεριφορά ή ενδυματολογικό κώδικα. Οσον αφορά το τι πιστεύω, η απάντησή μου είναι πολύ απλή: πιστεύω στις αξίες τις οποίες υπερασπίζομαι κάθε μέρα και πιστεύω όλο και περισσότερο στο μότο της Συμμαχίας: 28 για έναν και ένας για 28!

Η Αλβανίδα υπουργός Αμυνας, Μιμί Κοντέλι, μίλησε με τα καλύτερα λόγια για τον ρόλο του Δημήτρη Αβραμόπουλου

Ο Αλέξης Τσίπρας έκανε λόγο τελευταία για αυξανόμενη εθνικιστική ρητορική αλλά και για πρόσφατες ενέργειες της αλβανικής πλευράς, δηλώσεις που εγείρουν αλυτρωτικά ζητήματα (Τσάμικο κ.λπ.), αλλά και κινήσεις που θίγουν τα δικαιώματα της ελληνικής εθνικής μειονότητας, που υπονομεύουν την εμπέδωση κλίματος εμπιστοσύνης ανάμεσα στις δύο χώρες και που είναι αναγκαία προϋπόθεση για την πρόοδο των διμερών σχέσεων.

Οσο η ανθρώπινη ύπαρξη ωριμάζει, μαθαίνει, ταξιδεύει, γνωρίζει και όσο ξεκινάει από το απόλυτο, καταλήγει όλο και πιο κοντά στο σχετικό. Ομως υπάρχει κάτι απόλυτο, αναφορικά με την Αλβανία, τη χώρα στην οποία γεννήθηκα και μεγάλωσα εδώ και πάνω από μισό αιώνα: τα δικαιώματα των μειονοτήτων.

Πιστέψτε με, υπάρχουν λίγες δημοκρατικές χώρες στον κόσμο με υψηλό επίπεδο προστασίας των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, όπως η Αλβανία, ξεκινώντας από αυτό που γράφει η νομοθεσία και συνεχίζοντας με ό,τι νιώθουμε στην καθημερινή μας ζωή. Αυτό συμβαίνει με τον σεβασμό των θρησκευτικών πεποιθήσεων, όπως συμβαίνει και με τους ανθρώπους διαφορετικών εθνικοτήτων. Και μπορώ να σας πω χωρίς υπερβολή ότι σε αυτό το θέμα εμείς οι Αλβανοί είμαστε μοναδικοί. Οτιδήποτε άλλο είναι ρητορική.

Το θέμα των νεκροταφείων των Ελλήνων στρατιωτών του 1940 είναι και δική σας αρμοδιότητα. Στην Ελλάδα υπάρχουν νεκροταφεία Βουλγάρων, Σέρβων κ.λπ. σε αρκετές περιοχές από τον Α’ Παγκόσμιο εδώ και δεκαετίες παρά το γεγονός ότι ήταν αντίπαλοι μεταξύ τους. Γιατί αυτό να μη γίνει και στην Αλβανία ανεξάρτητα από άλλα θέματα;

Η αλβανική επιτροπή, η οποία εποπτεύεται από κοινού από το υπουργείο Αμυνας και από το υπουργείο Εξωτερικών, λειτουργεί άψογα. Πριν από λίγες εβδομάδες η επιτροπή ήταν στην Αθήνα και από όσα πληροφορήθηκαν, κάποια θέματα βρίσκονται τώρα σε θετική πορεία. Φυσικά το θέμα με τα νεκροταφεία των Ελλήνων στρατιωτών και κάποια άλλα εκκρεμή ζητήματα θα πρέπει να μπουν και να εξεταστούν ως ζητήματα σε μια μελλοντική ατζέντα. Η λύση αυτών των εκκρεμοτήτων θα πρέπει να αποτελέσει τους πυλώνες μιας ισχυρότερης συνεργασίας, την οποία θα πρέπει να χτίσουμε από κοινού. Και θα το πετύχουμε γιατί αυτή είναι η κατεύθυνση για την οποία δουλεύουμε.

Στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ενώ απάντησε μόνο εμμέσως σχετικά με τον Ελληνα ομόλογό της, Πάνο Καμμένο.

Ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Εντι Ράμα έδωσε πρόσφατα μια συνέντευξη εφ’ όλης της ύλης σε ένα ελληνικό κανάλι και ερμηνεύτηκε ότι ουσιαστικά έθεσε θέμα συνολικής διαπραγμάτευσης επί ενός πακέτου ζητημάτων που αφορούν το σύνολο των διμερών προβλημάτων ανάμεσα στις δύο χώρες. Είναι αυτός ο κατάλληλος τρόπος στις σημερινές συνθήκες της ΕΕ ώστε να λύνονται τα προβλήματα, αφού θεωρείται μάλλον ως μια επιθετική τακτική;

Θα προσπαθήσω να αναπαραγάγω από τη συνέντευξη του πρωθυπουργού Ράμα κάτι που έχει τυπωθεί στο μυαλό μου: «Ο κόσμος τείνει να πιστεύει πως οι προσπάθειές μας και η προσωπική μου προσπάθεια να ανοίξω ένα νέο κεφάλαιο στη συνεργασία μας με τη Σερβία είναι κατά μία έννοια γενναιόδωρες. Δεν είναι. Είναι και για το δικό μας συμφέρον. Ετσι δεν αποτελεί γενναιοδωρία από την πλευρά της Ελλάδας να υποστηρίξει την ενσωμάτωση της Αλβανίας στην ΕΕ. Είναι και για το δικό της συμφέρον». Στα αλήθεια δεν πιστεύω πως αυτό θα μπορούσε να θεωρηθεί «επιθετική τακτική». Είναι μια καινούργια προσέγγιση, για να μπορέσουν τα πράγματα να γίνουν... και να τα ωθήσουμε να γίνουν, όχι μεταξύ πρώτης και δεύτερης τάξης γειτόνων, αλλά μεταξύ καλών γειτόνων, που υποστηρίζουν ο ένας τον άλλον κατά τη διαδικασία της ένταξης.

Προσφυγικό
Συμμετέχουμε στην προστασία των ελληνικών συνόρων

Η Ελλάδα φιλοξενεί σήμερα περίπου 700.000 Αλβανούς. Το κλίμα «αλβανοφοβίας» που υπήρχε παλαιότερα και είχε να κάνει κυρίως με την εγκληματικότητα ανήκει μάλλον στο παρελθόν. Και παρά την οικονομική κρίση, τη μεγάλη ανεργία κ.λπ. και τη μεγάλη πίεση του Μεταναστευτικού, η πλειονότητα του ελληνικού λαού σήμερα -αντίθετα απ’ ό,τι κάνουν άλλοι λαοί μέσα στην ΕΕ στους μετανάστες- δεν στράφηκε σε ένα κυνήγι μαγισσών κατά των Αλβανών μεταναστών.

Οι ιστορίες των προσφύγων κατέχουν έναν σημαντικό ρόλο στην παγκόσμια ιστορία και δεν πιστεύω πως υπάρχει έστω και μία χώρα στον κόσμο που να μην έχει επηρεαστεί από τέτοιου είδους φαινόμενα. Η μετανάστευση συμβαίνει για πολλούς και διάφορους λόγους, αλλά σε κάθε περίπτωση αυτοί είναι επώδυνοι, καθότι κανείς δεν προτιμάει να αφήσει την πατρίδα του. Σήμερα ο προβληματισμός για την Ελλάδα και τις άλλες χώρες που αποτελούν πέρασμα προς την Ευρώπη δεν είναι οι Αλβανοί, αλλά αντιθέτως είναι οι πρόσφυγες που προέκυψαν από τη βιβλική σύγκρουση στη Συρία ή σε άλλες χώρες, με στοιχειώδη ή καθόλου δημοκρατία.

Αυτός είναι και ο λόγος που η Αλβανία σε αυτήν τη συγκυρία είναι μέρος μίας από τις πιο σημαντικές αποστολές του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο Πέλαγος, υποστηρίζοντας την αποστολή της Frontex της ΕΕ, στα θαλάσσια σύνορα μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Υπάρχει μια μεγάλη εξέλιξη από τις παλαιότερες αφίξεις των Αλβανών στην Ελλάδα και επιπλέον η Αλβανία συμμετέχει σήμερα στην αποστολή του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο για την προστασία των ελληνικών συνόρων.

Στο παρελθόν είχατε μια καλή συνεργασία με τον Ελληνα ομόλογό σας και σημερινό επίτροπο της ΕΕ, Δημήτρη Αβραμόπουλο, και το 2014 μάλιστα οι δύο χώρες υπέγραψαν συμφωνία στρατιωτικής συνεργασίας. Πού κολλάει σήμερα -γιατί έτσι φαίνεται- αυτή η συνεργασία;

Προσωπικά πιστεύω πως έπρεπε να είχατε κρατήσει τον κ. Αβραμόπουλο στην Ελλάδα, γιατί αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα Ελληνα πολίτη και πολιτικού. Ομως είμαι επίσης πολύ ικανοποιημένη που ο κ. Αβραμόπουλος υπηρετεί με μεγάλο επαγγελματισμό και πάθος τα ζητήματα της Ευρωπαϊκής Ασφάλειας. Σε ό,τι αφορά τη συνεργασία στον τομέα της άμυνας μεταξύ των δύο χωρών αυτή συνεχίζεται στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.

Το σημερινό Διαδίκτυο κουβαλάει και πολλή ανευθυνότητα, ενώ δυστυχώς βρίσκονται πολλοί να την αναπαράγουν πολύ γρήγορα με εκρηκτικούς ρυθμούς. Κι εσείς βρεθήκατε πρόσφατα εν μέσω αυτού του κυκλώνα.

Απαξίωσα να κάνω οποιοδήποτε σχόλιο σε αυτή την άκομψη και χωρίς ουσία δυσφήμηση από κάποιον που δεν αξίζει να αποκαλείται Ελληνας πολίτης.

ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΕΛΙΔΗΣ

Intervista/Marrëdhëniet shqiptaro-greke në 100 vjet të shtetit shqiptar. Politikat e Venizellos, Zogut dhe Enver Hoxhës. “Afrimi i Shqipërisë me Greqinë pengohet nga faktorë të huaj"

"Kam përshtypjen se pushteti politik dhe kultura e pushtetit, bashkë me inferioritetin që prodhon nacionalizmi i sëmurë dhe pa argumenta, po e shtrembërojnë realitetin e Himarës. Në këtë plan elementi grek në Himarë nuk gëzon as të drejtat që kishte para Luftës së Dytë Botërore dhe skemat e sistemit komunist në trajtimin e Himarës janë mbisunduese" .

 Z. Barka themelimi i Shqipërisë politike më 1912, është edhe një udhë e nisur rishtasi e bashkëjetesës mes shqiptarëve dhe pjesëtarëve të pakicës greke në Jug të vendit. Si do ta përshkruanit shkurtimisht këtë përvojë?

Përgjigje: Kufiri politik për të cilin flisni solli në skenë një element të ri të historisë politike në këtë pjesë të Epirit. Ndarjen për herë të parë në dy njësi administrative, në shtete të ndryshme, proces që u shoqërua dhe me përplasjen e parë etnike. Në këtë kuptim bashkëjetesa e gjatë historike ndëretnike, multikulturore dhe multifetare në këtë rajon u prish nën ndikimin e faktorit të ri politik - të Shtetit. Pra, që nga ky moment përvijohen dy nivele përcaktuese të këtyre mardhënieve. Niveli politik dhe ai njerëzor. Niveli i marrëdhëniëve njerëzore ruajti pothuaj të njëjtën trajektore të bashkëjetesës paqësore. Marrëdhënia e nivelit politik me komunitetin etnik grek të përfshirë në shtetin e ri shqiptar, ishte dramatike dhe me pasoja më të rënda se veprimet e bandave të hajdutëve dhe keqbërësve mbi këtë popullsi. Këtë e tregon fakti se në këtë periudhë, sipas statistikave të vet shtetit të atëhershëm shqiptar, u larguan si refugjatë gati 20 mijë grekë, shifër kjo që përbën 50% të popullsisë minoritare greke të njohur nga mbreti në fund të viteve ‘30. Dhe këta ishtin të gjithë njerëz të arsimuar, me pasuri dhe kredibilitet. Pra bëhet fjalë për ajkën e kësaj popullsise, pasi si kudo, në situata të tilla, kjo shtresë është më sensibël dhe i përjeton më rëndë pasojat. Le të mos harrojmë se qeveritë shqiptare, edhe pse të shumta në periudhën midis dy luftrave, ndoqën një politikë asimiluese ndaj popullsisë greke në territorin shqiptar, pas të cilave, hapur ose në mënyrë të fshehtë, ishte dora e vendeve të huaja, sidomos e Italisë dhe e Turqisë.Zogu ishte i pari, që bashkë me politikën e kërbaçit përdori edhe atë të kulaçit. Përfshirja në administratën e shtetit tij të elementit grek dhe shqiptarizimi “i rinisë greke me mjete të moderuara”, ishte një “meritë” që atij ia njohën edhe shërbimet e fshehta amerikane.E njëjta taktikë u ndoq edhe nga sistemi komunist. Diktatura komuniste pasi përndoqi me zjarr dhe hekur gjithë kundërshtarët e saj nga minoriteti etnik grek, kundërshtarë etnikë, ideologjikë e politikë, ftoi pjesën tjetër, të trembur dhe në autoçensurë, në abadonimin e tipareve esenciale të identitetit etnik, pra të brohorasë për të. Ajo që u ruajt e paprekur ka të bëjë me marrëdhëniet njerëzore. Njerëzit e thjeshtë, pavarësisht nga politika kishin kodet e veta të komunikimit që u siguronin një bashkëjetesë ndryshe.

Nëse do të ndanim historinë e Shqipërisë politike në tri periudha: periudha e Mbretërisë, periudha e regjimit të Enver Hoxhës dhe ajo e tranzicionit, cilën prej tyre do të quanit më pozitiven për minoritetin dhe cilën më të vështirën?

Përgjigje: Është e vështirë të thuash se cila periudhë ishte më pozitive. Përshkrova më lart se në lidhje me minoritetin etnik grek në Shqipëri, metodat dhe qëndrimet politike ishin të njëjta në strategji në të gjitha periudhat që ju përmendni. Ndryshonte vetëm forma dhe mjetet nga vareshin edhe rezultatet. Ajo që ka rëndësi të theksohet në këtë rast, është shkalla e vitalitetit etnik të komunitetit të këtij minoriteti.Në periudhën para Çlirimit ky vitalitet ishte më i dukshëm, më rezistent dhe më aktiv ndaj veprimeve asimiluese.Në periudhën komuniste, duke filluar bile që nga vitet e Luftës, ky vitalitet filloi të tërhiqet, humbi karakterin e veprimit rezistent kolektiv dhe duke filluar nga vitet ’60, kur u goditën edhe insitucionet e besimit fetar, u bë inekzistent. Identiteti etnik u kthye në çështje personale, ndërsa në komunitet kishte karakter formal dhe ishte vënë në shërbim të ideologjisë komuniste. Ishte mjet për të vërtetuar “vërtetësinë”  e tezave të kësaj ideologjie në respektimin e të drejtave të minoriteteve etnike. Kjo do të thotë se sistemi komunist kishte arritur të sheshonte deri në zhdukje cilësitë thelbësore të identitetit etnik grek, (Imponoi izolimin hermetik nga kombi amë, tjetërsoi doket dhe zakonet, gjuha amtare u kufizua në fjalorin e përditshëm dhe u kthye në gjuhë të ideologjisë, -nuk përbënte elelement kulturor identitar. Sistemi komunist i detyroi qytetarët e përkatësisë etnike greke të quheshin thjesht “minoritarë” pa përcaktorët “etnik” e “grekë”, emërtim që fitoi konotacionin negativ. Aplikoi masa për një asimilim toponomastik, administrativ, demografik etj.).Shteti komunist kishte arritur të impononte anëtarëve të këtij komuniteti “vetëdeklarimin vullnetar” se  gëzonin të gjitha të drejtat. Pikërisht, këtë anë formale, këtë vitrinë, shteti komunist e mbronte me fanatizëm. Kjo, bashkë me “lumturinë” e vetëdeklaruar të minoritarëve, krijoi imazhin e gabuar tek shoqëria shqiptare se minoriteti grek në Shqipëri në kohën e komunizmit përjetonte një status diskriminimi pozitiv. Bëhet fjalë për një mentalitet e bindje, të trashëguar me këmbëngulje edhe në pëeriudhën e tranzicionit. Në realitet minoriteti etnik grek vuajti dyfish, si në aspektin e të drejtave etnike, ashtu edhe në aspektin e të drejtave të tjera njerëzore, si çdo qytetar shqiptar.Periudha e tranzicionit, është ndoshta periudha më e vështirë për minoritetin etnik grek në Shqipëri. Ajo provoi se sa rëndë e kishin dëmtuar integritetin dhe vitalitetin e identitetit të përkatësisë etnike, pushtetet pararendëse. Hapja e kufijve shkaktoi një hemoragji masive dhe shumëvjeçare drejt Greqisë. (Më e rëndë edhe se ajo midis dy luftrave botërore). Tranzicioni provoi se ky minoritet kishte humbur koherencën dhe strukturat komunitare dhe se ai nuk posedonte asnjë mjet, argument e instrument për të rehabilituar të vërtetën historike dhe për të kërkuar të drejtat e tij. (Provë më të mirë për këtë përbëjnë forcat politike përfaqësuese të tij). Por edhe mjedisi i tranzicionit ndikonte shumë negativisht. Në arritjet, në lidhje me të drejtat  etnike të këtij minoriteti, me shumë vështirësi kapërcehet niveli i të drejtave formale për minoritetin grek  “realizuar” nga sistemi komunist.Ka edhe një anë tjetër të rëndë. Sistemi komunist e kontrollonte “nacionalizmin popullor” antihelen. Në periudhën e tranzicionit, antihelenizmi si pjesë e arsenalit të nacionalizmit në Shqipëri, ka adoptuar dhe ka kthyer në teza vepruese e inspiruese të padiskutueshme, aksiomat e paverifikueshme të antihelenizmit komunist. Por ndryshe nga sistemi komunist që kishte një qendër të vetme orientimi dhe kontrollonte dozat e këtij nacionalizmi sipas interesave të politikës komuniste, sot ai lulëzon nga një mori e pafund qendrash dhe është vetëm agresiv.  

Ka një mendim, të thënë si nën zë, mes atyre që kanë një njohje të realitetit social në Jug, se nën regjimin e Enver Hoxhës u realizua një asimilim i butë i minoritetit grek, sidomos në krijimin e një kodi bashkëjetese në qytete. Është e vërtetë kjo tezë për ju?

Përgjigje:  Është absolutisht e vërtetë. Kjo bashkëjetesë kishte si kod të pashkruar parashkrimin e identitetit etnik grek dhe bëhet fjalë për ajkën e këtij minoriteti. Po mundohem në vijim të përshkruaj funksionimin e këtij mekanizmi. Asimilimi i butë për të cilin flisni është pjesë e pandarë e taktikës së kërbaçit dhe kulaçit të ndjekur nga Zogu. Ndryshimi është se kërbaçi i Hoxhës, sidomos pas viteve ’60, duhet identifikuar me autocensurën në lidhje me identitetin etnik. Në këtë kuptim regjimi i Hoxhës ishte shumë i suksesshëm. Ashtu si qeveritë e mbreterisë, ai vazhdoi konceptin e italianëve të pushtimit të parë të Shqipërisë 1917-20, për caktimin apriori të zonave të pastra minoritare që përmblidhnin rreth 110 fshatra përgjatë kufirit me Greqinë dhe asnjë qytet. Shumë zona të tjera, ngjitur me to, të cilat paraqitnin një natyrë gri në aspektin etnik, u homogjenizuan me vrull nëpërmjet pushtetit të ideologjisë dhe kulturës së pushtetit etnosocialist. Menjëherë pas luftës, sistemi komunist përndoqi të gjithë kundërshtarët e tij minoritarë grekë, që ishin të shkolluar, si  dhe pjesë të klerit. Në analogji me popullsinë, numri i të përndjekurve nga minoriteti etnik grek është shumë më i lartë se në pjesët e tjera të vendit. Pjesën tjetër të shkolluar, atë që me hir ose pahir, pasoi idelogjinë komuniste, shteti e thithi në strukturat e veta. (Veprim identik si i Zogut) Karriera, situata dhe ambienti i kërkonte kësaj pjese të minoritetit të fshihnin identitetin etnik. Nga ana tjetër, kjo bëri që zonat e pastra minoritare të varfëroheshin nga superstruktuara e kultivuar. Në këtë ndikoi edhe thithja në vijimësi e trurit të minoritetit në thellësi të vendit. Arsimdashja e njohur e tyre i detyronte të arsimoheshin në atë profesione që nuk mund të ushtroheshin në zonat e pastra minoritare me zhvillim monoton bujqësor e blegtoral. Sistemi nxiti me mënyrën e vet martesa mikse nëpër zonat urbane etj.. Pra, nga njëra anë e izoloi minoritetin etnik grek në disa zona të ngushta, nga ana tjetër thithte elementin e tij më të mirë në zona urbane larg këtyre zonave. Studimet tregojnë se nga zonat e pastra me popullsi homogjene minoritare greke u larguan për në thellësi të vendit 37-43 % e popullsisë së vitit 1990. Në vendet e reja të banimit (punësim, martesë, internim) sistemi nuk u njihte asnjë të drejtë në lidhje me përkatësinë etnik. Madje kërkesa për këto të drejta përbënin shpesh penalitete të rënda për autorët e tyre.

Z. Barka, ju i besoni tezës së dy popujve miq?

Përgjigje: Po, dhe kjo e vërtetë ka vlerë për popuj fqinj me histori të gjatë bashkëjetese dhe kur kultura dhe etnogjeneza e tyre nuk kanë disnivele të paafrueshme.

Si një person që njihni realitetin e sotshëm, klishetë dhe paragjykimet e shoqërisë greke dhe të asaj shqiptare për njëra-tjetrën, mund të thoni se cilat janë elementët kryesorë përmes të cilëve riprodhohet ky keqkuptim i vazhdueshëm nga të dy krahët?

Përgjigje: Që në krye të herës dua të them se këto klishe e kanë origjinën tek historia me e re në marrëdhëniet midis dy popujve, e cila nis me shpërbërjen e Perendorisë Otomane në këtë pjesë të Ballkanit. Nga ana tjetër, historia ma provon se ka edhe faktorë të huaj që nuk duan afrimin midis popullit grek e atij shqiptar. Një afrim i tillë ndryshon totalisht ekulibrat gjeostrategjikë në rajon e me gjerë dhe i promovon ata në faktorë primarë. Në këtë kuptim midis dy vendeve nuk ka probleme mirëfilli të reja. Edhe kur provokohet ndonjë problem i ri, ai ka për bazë shtratin e ngrohtë të nacionalizmit që ushqehet nga historia dhe interpretimi i gabuar i saj, ose sipas interesave të të treteve. Balkanologu grek, profesori i Universitetit “Aristoteleio” të Selanikut me origjinë nga Korça, Vasilis Kontis, i jep pëgjigje pyetjes suaj me konstatimin se të dy vendet, si Greqia ashtu edhe Shqipëria, në këtë periudhë historike, pretendojnë të njëjtën hapësirë gjeografike, Epirin. Greqia ka argumentin se kjo hapësirë gjeografike që nga lashtësia deri në realitetin e Perandorisë Otomane ruante identitetin grek, të cilin e gjen si nënshtrat të vetin edhe në realitetin e kohës që po flasim. Pala shqiptare niset nga realiteti i krijuar në kohën e Perandorisë Osmane veçanërisht me Ali Pashën. Dhe këtu ka një të vërtetë. Kadareja, në mënyrë të përsëritur ka theksuar deri në autosarkazëm se Perandoria Otomane ishim ne. Historiani turk Mehmet Haxhisalihoglu, i ftuar në Tiranë për konferencën ndërkombëtare, për 100-vjetorin e luftrave ballkanike 1912-1913, argumentoi se shqiptarët kanë qenë drejtuesit kryesorë të administratës osmane. Ai mohon përdorimin e termit pushtim të shqiptarëve nga kjo perandori, pasi sipas tij, vetë shqiptarët kanë drejtuar disa nga vendet kryesore të Perandorisë Osmane. Mos të harrojmë se Ali Pashë Tepelena, sipas pohimeve të tij tek udhëtari i parë amerikan në oborrin e tij, Eduart Everet, thotë se vetëm ushtria e familjes së tij në Janinë e Thesali, i kalonte të 45 mijë ushtarë të ardhur nga veriu i sotëm i Shqipërisë. Kjo bëri që Perandoria Otomane të indentifikohej në Greqi me shqiptarin në shërbim të kësaj perandorie. (Këtu e kanë burimin ato këngë ushtarake nacionaliste antishqiptare që mbarten akoma në pjesë të shkëputura të ushtrisë greke, apo edhe ai lloj antishqiptarizmi, që i ngjan jehonës së largët të historisë). Në Greqi, ky realitet marrëdhëniesh krijoi dy shtresime. Një zyrtar dhe një civil. Ana zyrtare u tërhoq nga këto pretendime që në fundin e shek. 19-të dhe në fillim të shek. 20-të. Nuk e bëri për të respektuar realitetin, por për ta përdorur këtë territor për këmbime territoriale më të favorshme për shtetin grek. Ana tjetër e medaljes mbeti në dorë të shoqatave, sillogeve, organizatave të ndryshme pa asnjë lidhje të drejtëpërdrejtë me politikën zyrtare. Është fakt që kjo strukturë, ta quajmë nacionaliste, përgjatë pothuaj një shekulli, nuk arriti t’i modifikojë, ose t’i moderojë qëndrimet e veta në përshtatje të ndryshimeve të ndodhura. Mbeti a priori në standarde të së kaluarës historike, shpesh anakronike e që nga pala shqiptare interpretohen si nacionalizëm grek antishqiptar.Në anën shqiptare problemi qëndron ndryshe. Së pari është i unifikuar në një të vetëm qëndrimi zyrtar me atë civil. Niset nga realiteti i tanishëm dhe shkon në të shkuarën duke kërkuar a priori  argumente sa më të qëndrueshme për t’i mbështetur pretendimet veta. Si të tilla deri tani kanë shërbyer konstatimet e filologjisë romantike të Rilindjes Kombëtare Shqiptare, të kthyera në të vërteta të paverifikueshme nga sistemi komunist. Sipas albanologut gjerman të kohës sonë, Oliver Schmitt, historia në Shqipëri po përdoret si mjet propagandistik duke u mbështetur në kategoritë interpretuese të kohës së  Hoxhës....Pa marrë parasysh shkencën ndërkombëtare dhe kështu ajo vetëizolohet. Pra, jemi në të njëjtën fazë si në kohën e diktaturës, ku objektivi kryesor i historisë propagandistike mbetej plazmimi i njeriut shqiptar me këtë produkt, pa i lënë asnjë hapësirë për të kërkuar të vërtetën, pa lejuar ballafaqimin me shkencën ndërkombëtare. (Prandaj ngjallën kaq trazime deklaratat e profesorit turk)Pikërisht ky boshllëk argumenti shkencor mbushet shpesh me filologji e mitologji të interpretuar si shkencë, ose duke përvetësuar kulturë dhe realitete historike të popullit grek. Shkohet p.sh deri atje sa të thuhet se orakulli i Dodonës dhe gjithë gjeografia e veprimit të mitologjisë greke e shtrirë në hartën e gjerë të këtij orakulli, të konsiderohen shqiptare, me argumentin se në kohën e Perandorisë Otomane banonin aty edhe shqiptarë(!!!). Ky boshllëk shkakton shpesh kompleksin e inferioritetit që provokon kompleksin e dyshimit. Për fat të keq në kësi historish nga pala shqiptare mpleksen edhe institucione serioze si Akademia e Shkencave. Pra po e përsëris, në përgjithësi nuk ka probleme midis dy vendeve e popujve. Rimarrja e momenteve rastësore ose në minorancë të problemeve atakuese të historisë midis dy vendeve dhe amplifikimi i tyre në shërbim të nacionalizmit dhe të politikës së ditës, përbëjnë thelbin e klisheve paragjyuese e që  rimirren sa herë që u duhet atyre faktorëve që ushqehen me frymën e konfliktit. Vini re gjithashtu që këto klishe rimirren sa herë që bëhen përpjekje serioze për afrimin strategjik të të dy vendeve.   

Mund të themi se Ali Pashë Tepelena është faktori kyç i historisë së re që stabilizoi këtë realitet social dhe demografik në Jugun e Shqipërisë dhe në Veriun e Greqisë? Dhe a është ai një lloj pararendësi i kësaj klime të marrëdhënies të sotme?

Përgjigje: Po! Madje në këtë drejtim Ali Pasha ia kaloi shumë Turqisë. Me dhunë të egër, represion, grabitje, me dinakëri, demagogji etj., Ali Pasha vendosi sundimin e tij satrap ndaj popullsisë greke dhe ortodokse, por edhe myslimane në këto territore. Me drejtësi, demagogji, me reforma dhe përkrahje ai fitoi njëkohësisht simpatinë kryesisht të popullatës greke. Nga ana tjetër për vendosjen e sundimit të tij satrap depërtoi me mijëra ushtarë, sidomos nga viset e sotme veriore të Shqipërisë. Në ushtri dhe në pushtetin ekzekutiv mbizotëronte elementi shqiptar. Në superstrukturën e oborrit kishte fuqinë elementi grek. Ai synonte mbisundimin e elementit shqiptar në të gjithë Epirin, por të edukuar me kulturën greke. Me ndërgjegje ose jo, ai mund të quhet njeriu që ringjalli ëndrrën e vjetër të një shteti të fuqishëm të Epirit. Ndryshe nga Skënderbeu që e artikulonte këtë në ligjërimin e tij dhe e manifestonte në simbolikën që përdorte, Ali Pashë Tepelena eci në këtë rrugë ndoshta me instiktin e një njeriu që e përjetonte natyrshëm këtë ëndërr. Në këtë ndërmarrje Aliu shartoi kulturën greke me vrullin luftarak të shqiptarëve. Ndërkohë që prishte e shkatërronte kisha e digjte manastire që i dilnin pengesë, njëkohësisht ndërtonte të tilla për interesin e tij. (Nuk flasim për xhami që ishin gjë e natyrshme) Lejoi dhe stimuloi përhapjen e shkollave greke në Janinë e Epir duke e kthyer atë në qendrën kulturore më të fuqishme të kohës në gjithë perandorinë. Njëkohësisht kishte edhe burgjet më të tmershme të kohës. Stimuloi krijimin e shoqërisë së parë tregtare të librit dhe themeloi shërbimin postar e telegrafik. Ndërmori vepra bonifikuese dhe të infrastrukturës rrugore.  Është e vërtetë se në natyrën e Epirit, bashkëjetesa e gjithfarë të kundërtash në demografinë dhe civilizimin e vet ishte një gjendje normale në shekuj. Pushtimi i gjatë otoman e prishi këtë balancë. Pavarësisht kërkimeve të veta Ali Pashë Tepelena nuk e ndryshoi situatën. Kondradikta ose armiqësia dhe bashkëpunimi apo bashkëjetesa, ruanin nivelin e pushtetit të tij. Sot anët negative të kësaj bashkëjetese i mban gjallë dhe i stimulon nacionalizmi i sëmurë dhe anakronik.

Diçka për shoqërinë greke, rolin e elementit shqiptar në të, atë historik dhe aktual. Ne njohim se në Greqi jetojnë arvanitasit, mirëpo ka të dhëna se përveç tyre aty jetojnë edhe shqiptarë të tjerë. D.m.th sa është i ndërfutur, në dijeninë tuaj, elementi shqiptar në shoqërinë greke? Si dhe sa është realizuar ky integrim i brendshëm?

Përgjigje: Prof. Çabej në librin “Shqiptarët midis Perëndimit dhe Lindjes”, duke iu referuar marrëdhëneve midis shqiptarëve e grekëve nënvizon dialektikën e marrëdhënieve midis tyre në  konkluzionin se shqiptarët janë të fortë në racë, grekët me kulturën e tyre. (Kësaj dialektike vitale i trembën faktorët që përmenda më lart) Kjo dialektikë e prof. Çabej na jep të kuptojmë raportet e gjithkohshme midis shqiptarëve e grekëve. Për mua, faktori vendimtar që i dha Greqisë epërsinë kulturore në botë dhe vitalitet racës së vet, është së pari karakteri ekumenik, gërshetimi kulturor, ndikimi dhe përvetësimi i arritjeve të gjithkujt në një hulli helenizuese. Pra, flasim këtu për batica dhe zbatica të karakterit ekumenik ose global. Vetia e dytë lidhet me aftësinë  që jep ekumenizmi kulturor për të asimiluar e helenizuar fise e popuj të tjerë. Kjo veti nuk ndodhi vetëm për një moment në histori, por u përsërit në mënyrë ciklike nga thellësia e miteve deri në ditët tona. Roli primar në këtë proces i takoi Epirit. Në këtë botë greke kanë pjesën e tyre dhe arvanitasit. Historia e tyre më rezulton në disa faza. Pikënisja përmblidhet afër shekullit të 11-të pas Krishtit, kur emri i ar(l)banëve, pas një mungese shekulllore, rishfaqet në historiografinë e kohës. Faza e dytë lidhet me kryqëzatat. Arbanët ose arvanitasit u thirrën në viset greke nga arkondë grekë e latinë si stratiotes-ushtarë. Faza e tretë lidhet me dëpërtimet arvanitase në Greqi për shkak të invazioneve, fillimisht me Stefan Dushanin e në vijim ai otoman. Eshtë faza që, fillimisht si albanë (albanoi) dhe aty nga shekullit të 18-të si shqitarë, ata kërkuan rol politik në territoret greke.Po ashtu më rezulton që arvanitasit (jo albanoi-shqiptarë), me një gjuhë e cila u pasurua dhe u mbajt gjallë nga huazime dhe anihuazime nga kontaktet e shumta që kishin me botën greke, madje që para se ata të zbrisnin në tokat greke, fituan një ndërgjegje etnike greke dhe përbëjnë vlerën më luftarake të kombit të tyre grek, në të gjitha kohërat. Ajo që është interesante, më rezulton që arvanitët në historiografinë e tyre të mos reflektojnë kontakte dhe trashëgimi me ilirët, pavarësisht se ilirët, sipas mitologjisë greke, kanë marrëdhënie “gjinore” me grekët.Arvanitasit janë pra një histori greke. Ata ndryshojnë nga shqiptarët e tjerë që invaduan në Greqi përgjatë pushtimit otoman. Pjesa më e madhe e këtyre të fundit, me shpërbërjen e Perandorisë Osmane u asimiluan në grekë, madje më plotësisht se arvanitasit, të cilët ruajtën të paktën identitetin e tyre gjuhësor. Të tjerë u larguan.Pjesa më e re e shqiptarëve në Greqi i takon periudhës së tranzicionit postkomunist në Shqipëri. Janë shumë, gati një milion. Besoj se kemi të bëjmë me emigrim të kohëve moderne. Kjo do të thotë se proceset integruese në vendin pritës Greqi janë shumë intensive. Por, edhe komunikimi dhe kontaktet me kombin amë janë po ashtu të pashkëputura dhe intensive. Në brezin e dytë a të tretë, pasi brezi i parë u kapërcye, do të kemi një komunitet me dy identitete, siç ndodh me çdo kategori emigrantësh në vende të ndryshme të botës. Pavarësisht problemeve, (35 % e të burgusurve në Greqi janë shqiptarë) emigrantët shqiptarë në Greqi  po integrohen në shoqërinë greke. Shoqëria greke, për shkak të traditës shekullore, por dhe të përjetimeve të vetat emigruese, kishte gati kodet e sjelljes ndaj emigrantëve, veçanërisht shqiptarëve. (Pavarësisht të ndonjë fakti absurd, siç është reagimi negativ ndaj mbajtësve (nxënësve) shqiptarë të flamurit grek në festat kombëtare të Greqisë!) Unë i shoh të dështuar ato qarqe shqiptarësh që  kërkojnë të ngrenë barriera në procesin integrues, me pretendimin se kështu do t’i shpëtojnë nga “asimilimi” grek. Apo edhe qarqet greke që manifestojnë antishqiptarizëm me objekt emigrantët shqiptarë. Kam besuar dhe besoj se ky është investimi më i madh që ka bërë shoqëria greke për të vendosur një balancë të re bashkëpunimi midis dy popujve.

Në historiografinë shqiptare është folur shumë për rolin e Kishës në farkëtimin dhe konservimin e identitetit të kombit grek. Madje për përpjekjet e saj helenizuese. Është e vërtetë kjo sipas jush dhe nëse mund të jepni mendimin tuaj, cila është hallka analoge në botën shqiptare, për kultivimin dhe ruajtjen e identitetit shqiptar?

Përgjigje: Kur filloi të shembej Perandoria Otomane në territorin evropian të saj, procesi u shoqëria me lindjen e kombeve shtete. Ky ishte edhe interesimi i vendeve  perendimore: Fati i popujve të krishterë që çliroheshin nga kjo perandori e mugët. Greqia, jo vetëm që ishte shteti i parë që i hyri kësaj rruge, por ishte edhe trashëgimtarja e cilësuar e kishës së Bizantit në Perandorinë Otomane. (Dihet që Perandoria Otomane nuk mundi edhe nuk arriti ta shmangte totalisht Perandorinë Bizantine. Jo vetëm që adoptoi struktura të saj, por njohu në pjesën më të madhe të territorit të pushtuar prej saj, elementin fontamental të perandorisë Bizantine, fenë e krishterë ortodokse).Në kuptimin e marrëdhënieve të ngushta me ortodoksinë, Greqia kishte filluar të ngjizte identitetin vet kombëtar që në shekullin e 13-të. Në këtë rrugëtim të gjatë, feja kishte rolin e vet, por e fitoi këtë rol duke mbartur në shtratin e vet filozofinë dhe botën klasike greke, (në pikturat murale të manastireve p.sh, ishin pikturuar si pjesë të kishës ortodokse, filozofë të lashtësisë greke) arsimimin laik, ku përfshihej edhe filozofia dhe matematika. Pra nuk është e vërtetë se ideologjia e re greke për çlirimin kombëtar para revolucionit të 1821-it, kishte bazë fetare. Përkundrazi! Kishte një ngjizje unikale të dy lëvizjeve kryesore, por të kundërta të Perëndimit:  Iluminizmin dhe romantizmin. (Të njëjtën formulë adoptoi në kohën e vet edhe Rilindja Kombëtare Shqiptare)  Por feja ortodokse luante një rol të rëndësishëm në këtë lëvizje, e cila në fund të fundit shfaqej si përplasje fetare. Pra, kisha ortodokse është pjesë themelore e identitetit kombëtar helen dhe nuk mund të flitet për përpjekjet e saj helenizuese kur helenizmi dhe feja ortodokse ishin deri atëherë binom dialektik i pandarë. Është e vërtetë që përpjekja e Kishës Ortodokse për të ruajtur natyrën (gjuhën kryesisht) greke në kishat ortodokse të shteteve të reja në Evropën Juglindore, (madje ndryshe nga politika fetare e Bizantit që kishte aplikuar parimin “një fe shumë gjuhë”), ka krijuar reagime të forta të këtyre popujve. Por, kjo është një tjetër gjë.Në historiografinë botërore problemi i krijimit të kombit-shtet shqiptar haste pikërisht në mungesën e homogjeniteti fetar. Sipas balkanologes franceze Natalie Clayer, ky fakt së bashku me afinitetin e faktorit shqiptar me Perandorinë Otomane, krijoi vështirësi dhe vonesa për një zgjidhje të qenësishme. Si faktor uniteti etnik, nuk u përdor feja, si në rastet e popujve të tjerë ballkanas, por gjuha. Vetë gjuha shqipe u stimulua nga Shoqëria Biblike Protestane, fillimisht si mjet për të përhapur krishtërimin ortodoks midis popullsisë shqiptare. (Fakt për të cilin kishte dhënë pëlqimin e vet edhe Patriarkana e Stambollit.) Shoqëria Biblike angazhoi në këtë mision figurat më të spiktatura të kohës si Kristoforidhin, Vreton, Meksin, Argjirokastritin, Mitkon, të cilët deri në atë kohë e shikonin të ardhmen e tyre dhe të shqiptarëve përmes helenizmit. Është kjo arsyeja që Clayer thotë se deri në fund të shekullit të 19-të lëvizja kombëtare shqiptare kalonte përmes helenizmit, ose si reagim, ose si identifikim. Kjo fazë u pasua pastaj nga realiteti i simbolikës së Pashko Vasës “Feja e shqiptarit eshtë Shqiptaria”. Le të mos harrojmë se me këtë lëvizje u pajtua Italia dhe Austro-Hungaria si fuqi Adriatike, pra që donin kontrollin e Adriatikut, por edhe Turqia, që shikonte te krijimi i shtetit shqiptar trashëgimtarin e interesave të veta në rajon. 

Cila është e pavërteta më e madhe që historiografia greke thotë për shqiptarët dhe e anasjellta, ajo që historiografia shqiptare thotë për grekët?

Përgjigje: Tek historiografia greke nuk kam hasur ndonjë të pavërtetë mbresëlenëse për shqiptarët. Në historiografinë shqiptare haset përditë e pavërteta se shqiptarët janë autoktonë dhe grekët janë të ardhur. Tek kjo historiografi haset akoma aktive teoria e Fallmerayerit që grekët e sotëm nuk kanë asnjë lidhje me grekët e lashtë dhe se shqiptarët janë krijuesit e vërtetë të mitologjisë greke si edhe pasuesit e drejtpërdrejtë të kulturës së lashtë greke. Si edhe përpjekja që të anashkalohet ose të shtrembërohet, ose të tjetërsohet çdo gjë nga kultura greke në  Shqipëri, sidomos në fushën e arkelogjisë në Jug të vendit. 

Z. Barka, cili është sipas jush roli i shkrimtarëve në përpunimin e opinioneve dhe gjykimeve nacionale? Në Shqipëri, p.sh Ismail Kadare është një shkrimtar, i cili me sprovat e veta ka orientuar një pjesë të mirë të opinionit?

Përgjigje: Pjesa e parë e pyetjes është retorike. Përsa i përket Greqisë do të thoshja se njerëzve të letrave nuk u është dashur të merren shumë me idenë nacionale, d.m.th me evidentimin  e nacionalizmit. Ka ndihmuar në këtë substrati i vet kulturor, historia e evidentuar nëpër të cilën eci kombi grek, por edhe më shumë, natyra ekumenike e helenizmit që nuk pajtohet me nacionalizmin. Në këtë kuptim, aq më pak i është dashur të mbështesë nacionalizmin e vet tek antishqiptarizmi.Në Shqipëri, tradita e shtetit totalitar për një produkt letrar e filologjik të angazhuar sipas parimeve dhe në shërbim të ideologjisë komuniste dhe të etnosocializmit hoxhist, krijoi steriotipe shumë të dëmshme edhe për fiozionominë e nacionalizmit. I dëmshëm për identitetin etnik është nevoja e mëshimit në çdo gjë të nacionalizmit, gjë që shpesh vet kjo rrugë e vë në dyshim atë. Me shterpësinë e vet, sistemi komunist nuk mund të prodhonte dhe të promovonte vlera nacionale e as të afirmonte ato të traditës, jashtë logjikës së përvetësimit të tyre si pjesë e arsenalit komunist. Kështu që në retorikën e vet nacionaliste iu desh të ruante të paprekur formulën e shekullit të 19të, sipas të cilës përcaktimi i “unit” arrihet në ballafaqim me të tjerët. Në atë kohë,  për popujt e Ballkanit këta “të tjerë” ishte Perandoria Otomane, ndërsa për shqiptarët u bënë fqinjët. Ky lloj nacionaizmi kultivohet edhe sot dhe fatkeqësisht fqinjët mbeten edhe sot të tillë, “të tjerë” që shqiptarët të mund të vetëpërcaktohen më mirë etnikisht,  me të vetmin ndryshim, që grekët zëvendësuan serbët. Kadare, është e vërtetë se përbën një rast shumë të veçantë. Është i vetmi që kuptoi seepoka e Skënderbeut, (si periudhë e etnogjenezës shqiptare të përcaktuar nga Rilindasit për efektet  antiosmane të kohës së tyre), i siguronte një cektësi kohore historike kësaj etnogjeneze. Për këtë arsye, ai, në një serë veprash të karakterit letrar, studimor apo sprove, përpiqet ta spostojë këtë kufi kohor nga periudha e Skendërbeut në periudhën e antikitetit grek. Ndryshe nga pjesa tjetër filologjike shqiptare që përpiqet të gjejë rrënjët e kulturës së lashtë greke tek faktori shqiptar(!), Kadareja e trajton si një bashkëjetesë në komunikim. Dhe në këtë horizont ai përpiqet, ashtu siç thotë Shaban Sinani, to konturojë Shqipërinë e dëshiruar, kur ishte e barabartë me vendet e tjera të qytetëruara.    

Në këto 23 vjet kemi parë një angazhim publik të Greqisë për minoritetin shumë më të madh se më parë. Sa është i sinqertë ky angazhim dhe sa është instrumentalizuar ai nga faktorët politikë të minoritetit, por edhe ata shqiptarë, për qëllime të ditës?

Përgjigje: Mendoj se është mëse i logjikshëm dhe legjitim interesimi i Greqisë  për minoritetin e saj etnik në Shqipëri. Konstatimi se është më i shtuar në vitet e tranzicionit shqiptar lidhet me faktin se Shqipëria  në këtë kohë u hap. Greqia pati një kontakt të drejtpërdrejtë me realitetin e këtij minoriteti dhe minoriteti etnik grek në Shqipëri doli nga korniza e vitrinës komuniste. Edhe pse i shtuar ky interesim, unë do ta quaja të pamjaftueshëm se nuk ka një kontinuitet dhe një kuadër politik të përcaktuar. Në këtë këndvështrim nuk kemi të bëjmë me një instrumentalizim të Athinës zyrtare nga faktori politik i minoritetit etnik grek. Unë besoj se ky faktor ka kuptuar se, që të jetë i pëlqyeshëm për Athinën, duhet të mos promovojë  probleme e të mos kërkojë të drejta për minoritarët grekë, kur përgjegjëse është Athina. E njëjta formulë vlen edhe për raportet e këtij faktori me autoritetet e vendit. Për të siguruar avenirin e tyre politik dhe jo vetëm, ky faktor nuk promovon asnjë problem të këtij minoriteti në palën shqiptare. Kur ky faktor shikon se i cenohen këto interesa, ose nuk i plotësohen, atëherë del me flamurin e mbrojtjes së të drejtave të minoritetit etnik grek. Rasti më i freskët janë raportet e tanishme të kreut të PBDNj-së me kryeministrin Rama. Në përgjithësi kam përshtypjen se faktori politik, ose përfaqësuesi i minoritetit etnik grek është i kontrolluar. Është kjo arsyeja që vitet e fundit, raportet e ndërkombëtarëve janë shterruar përsa u përket referimeve në lidhje me të drejtat e këtij minoriteti.  

Keni një mendim për çështjen çame? A pranoni se ndaj komunitetit çam në Greqi, ish-nënshtetas të Greqisë, është aplikuar represion? Dhe çfarë nuk është thënë sipas jush për të historinë e krijimit të kësaj çështjeje të ndjeshme për marrëdhëniet dypalëshe?

Përgjigje: Kam mendimin dhe argumentin se çështja çame si problem politik nuk egziston. Ekziston vetëm problemi i ish qytetarëve grekë me vendbanim në Çamërinë greke, i cili është kryesisht pronësor. Pengesa e zgjidhjes për këtë nuk lidhet me të ashtuquajturin Ligji i Luftës, i cili de jure dhe de facto nga pala greke nuk ka forcë vepruese, aq më tepër për anëtarët e komunitetit çam. E them këtë se në bazë të akteve normative në zbatim të këtij ligji, në Greqi konfiskoheshin pasuritë e nënshtetasve të vendeve që u shpallej luftë, konkretishtë të Italisë e të Shqipërisë. Çamët ishin atëherë nënshtetas grekë dhe ky ligj nuk i prekte. Fakti që disa  dhjetra qytetarë çamë në mënyrë individuale i fituan të drejtat e tyre pasurore në Greqi, madje edhe nënshtetësinë greke, e vërteton më së miri këtë. Alibia e ngritur me pretendimin se Ligji i Luftës mbahet në këmbë nga Greqia për pronat çame, i shërben qëllimit të fshehjes së një të vërtete tjetër të rëndësishme. Asaj që një pjesë e madhe nga ky komunitet ka probleme me drejtësinë greke dhe për pasojë nuk mund të fitojnë të drejtat e humbura, në rrugë ligjore, kuptohet në mënyrë individuale. Mendoj, se ky është shkaku kryesor, që problemi politizohet në formën e një çeshtjeje midis dy vendeve. Arsyeja tjetër mendoj se lidhet me motivet e mbijetesës  politike dhe jo vetëm, të disa faktorëve brenda vendit.  Një arsye tjetër duhet kërkuar tek nevoja e devizës antihelene të nacionalizmit në Shqipëri për të patur një casus beli “konkret” në ligjerimin e tyre nacionalist.Do të pranoja se ndaj këtij komuniteti është aplikuar represion, (megjithse termi më duket pak i rëndë në konteksin e një lufte), nëse më përpara do të pranohet si shkak, represioni i ushtruar nga struktura të organizuara të këtij komuniteti, përkrah fashistëve italianë dhe nazisteve gjermanë, kundër popullsisë greke në atë territor.Në lidhje me këtë problem në Shqipëri nuk është thënë p.sh se që me daljen e Italisë si forcë adriatike (pak pas unifikimit të shtetit italian), elementi shqiptar në Çameri u përdor si instrument kundër interesave greke. Nuk është thënë se Lufta e Italisë ndaj Greqisë më 1940, u përgatit dhe u shpall në emër “të bashkimit të Çamërisë me Shqipërinë”. Dihet se planet pushtuese të Duçes ndaj Shqipërisë dhe Greqisë nuk kishin “OK” e Hitlerit. Kjo do të thotë se po të mos qe sebepi i Çamerisë do të ishte shmangur gjakaderdhja e dhjetëra mijëra njerëzve, pasojat e një lufte dhe armiqësitë që ajo trashëgoi. Nuk është thënë se në Çameri, shqiptarët kishin struktura të plota fashiste që zëvendësonin ato të shtetit grek e që drejtoheshin kundër popullit grek.Pikërisht se i dinte të gjitha këto, E. Hoxha më 1943 prishi Marrëveshjen e Konispolit midis Fronteve Nacionalçlirimtare lokale të të dy vendeve, për një analogji të minoritetit etnik grek dhe të komunitetit shqiptar në Çamerinë greke, pasi qëndrimi ndaj luftës së popullit shqiptar i minoritetit etnik grek në Shqipëri ishte diametralisht i kundërt me atë të shqiptarëve në Çamëri. Dhe është për t’u shënuar se minoriteti etnik grek në Shqipëri, pavarësisht nga ky qëndrim prej bashkëluftëtari me popullin shqiptar, provoi raprezalje dhe përndjekje të llahtarshme nga regjimi komunist për shkak të identitetit të tij etnik. Mëgjithatë, kurrë nuk shpalosi as tendencën më të vogël irredentiste. Besoj se po të thuhen të gjitha këto nuk do të ketë “çështje Çame”, dhe për Shqipërinë ashtu siç nuk ka për Greqinë. Nga ana tjetër, them se është e drejta e shtetit shqiptar të interesohet për zgjidhjen nëpërmjet drejtësisë greke, ose ndërkombëtare e të drejtave të ligjshme të anëtarëve të komunitetit çam, por kursesi kjo nuk mund shpaloset si një çështje politike, e cila në fund të fundit, krijon tension në marrëdhëniet midis dy vendeve dhe në praktikë, për hir të saj, humbasin të drejtat e tyre, edhe ata që nuk kanë probleme me drejtësinë greke.

Vijmë te një moment historik për të cilin ka shumë mjegull. E kam fjalën për lëvizjen e vitit 1914 në Jug me Zografon dhe kërkesën për autonomi të Epirit. Në bazë të kësaj lëvizjeje sipas jush, qëndron elementi fetar, apo ai etnik?

Përgjigje: Autonomia e Epirit të Veriut të vitit 1914 në vetvete nuk ka asnjë pikë mjegulle. Është një ngjarje historike në vijën kohore të krijimit të shtetit shqiptar. Lëvizja për këtë shtet autonom në thelb është i natyrës etnike. Vija ndarëse e pjesëmarrësve në këtë përplasje luftarake ishte midis atyre që e shikonin të ardhmen e tyre me Greqinë. Në këtë kategori përfshiheshin grekët, ortodoksë dhe myslimanë shqiptarë. Në anën tjetër ishin forcat që nuk e dinin akoma mirë se çfarë ishte shteti shqiptar, por nuk ishin shkëputur mirë nga interesat me Turqinë. Kjo lëvizje shpërtheu pasi  u pa se shteti grek kishte hequr dorë nga pretendimi edhe i pjesës veriore të Epirit, pasi këtë pjesë e kishte kthyer në instrument këmbimi për plotësimin e interesave të veta kombëtare në Dodekanez dhe në Trakë. Prandaj edhe ajo u quajt autonome, se nuk kishte përkrahjen e shtetit grek. Venizellos, si njeri i bindur i fuqive të mëdha, jo vetëm që kërcënoi ish- ministrin e Jashtëm të Greqisë dhe kryetarin e qeverisë së VorioEpirit, Zografon nga Qestorati  dhe oficerin e lartë të ushtrisë greke dhe ministër të Mbrojtjës së kësaj qeverie, Dulin nga Nivica, por ai, u preu forcave të autonomisë telekomunikacionin, furnizimin me armatime, e veshmbathje  e  të holla, bllokoi portin e Sarandës, si të vetmen mundësi furnizimi. Konsideroi tradhëtarë të gjithë ata ushtarë e oficerë të ushtrisë greke që nuk iu bindën urdhërit të tij në zbatim të vendimit të Fuqive të Mëdha për tërheqje nga territorët e Epirit të Veriut, të njohura në parim nga konferenca e parë e Firences si pjesë e shtetit të ri shqiptar. Nëse do të bëhet e njohur në publikun shqiptar (por edhe grek), komunikimi i Venizellos me autoritetet e kësaj lëvizjeje, do të bindet edhe më fanatiku se qeveria greke iu kundërvu me gjithçka mundi asaj. Por, është e vërtetë se kjo lëvizje pati një përkrahje të gjerë e të fuqishme nga shtresat popullore. Edhe Kanzanzaqis i madh erdhi në atë kohë në Gjirokastër si pjesëmarrës i vullnetarëve të ardhur nga Kreta e largët.Realitetin e  kësaj  autonomie e njohën katër palë:  qeveria e Zografos, pala shqiptare, pala greke dhe pala ndërkombëtare. Është tjetër gjë implementimi i kësaj formule. Midis faktorëve ndërkombëtarë, veçanërisht interesat e Italisë që e sabotuan atë,  spikat përsëri roli i Greqisë me Venizellon në krye, i cili vazhdonte të shikonte të parëndësishme për Greqinë  pjesën e Epirit të Veriut përpara ishujve të Egjeut dhe Trakën. Ai dëboi nga parlamenti grek 16 deputetë të zgjedhur në territorin autonom të VorioEpirit. Refuzoi të zyrtarizojë njohjen e qeverisë së Zografos, vëçanërisht kur ky i fundit i dorëzoi drejtimin e territorit të VorioEpirit forcave ushtarake greke që me urdhër të Fuqive të Mëdha në përfundim të luftës së Dytë Ballkanike, vunë nën kontrollin e tyre territorin e Epirit të Veriut dhe i dhanë fund misionit të qverisë autonome. Kjo është historia. Por mbi këtë histori ka sot abuzime të shumta. I pari lidhet me identifikimin e termit “Epiri i Veriut” me irredentizmin grek. Si fakt historik dhe gjeografik është e vërtetë se kufiri shtetëror Greqi-Shqipëri e ndau Epirin, për herë të parë në shekuj, në Epir të Veriut dhe të Jugut. Është fakt gjithashtu se Epiri i Veriut identifikohet shpesh me ngjarjet historike të 1914-s, si ngjarje që kulmuan peripecitë e vendosjes së kufirit midis dy vendeve. Ashtu siç është fakt që fati i Epirit të Veriut i shërbeu për një kohë të gjatë nostalgjisë se shtresave nacionaliste të shoqërisë greke. Por është gjithashtu fakt se u përdor nga retorika nacionaliste e E. Hoxhës si argument për të inspiruar ndjenjën nacionanaliste antigreke midis shqiptarëve dhe për të ngjallur frikën e represionit midis elementit grek në Shqipëri. Por është e padrejtë që fakti historik të ngatërrohet qëllimisht me retorika nacionaliste. E them këtë se e njëjta retorikë e Hoxhës po u serviret sot shtresave të shoqërisë shqiptare që në aspektin e teorisë dhe praktikës së nacionalizmit, nuk mund të dalin nga kuadri i tashëgimisë komuniste. Pra, është një mjet që plotëson arsenalin e “argumenteve” të nacionalizmit antihelen. Vërtetohet kjo edhe nga fakti se minoriteti etnik grek në Shqipëri, ende sot, nuk mund të rehabilitojë asnjë nga ngjarjet apo figurat e historisë së tij të vjetër e të re, të shpallur armiq nga sistemi komunist.Në fund të fundit, besoj se të gjitha llojet e nacionalizmave në lidhje me autonominë e Vorio Epirit duhet të ndjehen inferiorë përpara faktit se kushtetuta e shtetit shqiptar i jep sot qeverisjes vendore, dhe në këtë kuadër edhe mioritetit etnik grek, më shumë të drejta dhe kompetenca se akti historik i njohjes së Autonomisë së Vorio Epirit, siç është Marrëveshja e Korfuzit të majit 1914. 

Çfarë simbolizon Himara në të gjithë kontekst sipas jush? A është ky një problem i shpikur apo real?

Përgjigje: Himara si krahinë ka veçoritë e veta. Rektori i Universitetit të Athinës, nga Vunoi, Dhedhes, gjen në greqishten e Himarës së viteve 30’ fjalë dhe struktura gjuhësore të dorikëve, krijuesve të njërit prej dialekteve të hershëm të greqishtes së vjetër. Në shekullin 15-16 këtu zbritën luftetarët mirditorë për të luftuar në drejtimin e djalit të Skendërbeut dhe të Venedikut, turqit. (Luftë e cila u fali statusin e një autonomie të vaçantë.) Pak kohë më vonë zbritën popullsi të tjera nga veriu i Shqipërisë që përbënë thelbin e Laberisë, e cila për arsye të njohura pati një zgjerim territorial. Tri fetë, ortodoksia myslimanizmi dhe katolicizmi, krijuan marrëdhënie dhe përplasje shekullore. Përzierje pati edhe popullsia autoktone me atë të ardhur duke krijuar kështu një trevë multifetare, multi etnike dhe multi gjuhësore. Në një trevë të tillë me autonomi politike  ku marrëdhëniet me perëndimin ishin shumë të zhvilluara, unë gjej edhe djepin e formës së sotme të polifonisë së lashtë popullore të Epirit. Pra, Himara, mund të ketë fituar statuse të tjera gjuhësore, fetare apo edhe etnike, por nuk pushoi se spikaturi identiteti grek. Me këtë status Himarën mund ta pretendojnë të gjithë, ndaj edhe ajo, në krenarinë e saj, formuloi statusin e vet të pavarur autonom, atë të Himarës. (Njëkohësisht, në marrëdhëniet e veta ndërkombëtare, Himara evidentonte atë status që i krijonte mundësi më të mëdha përkrahjeje nga Perëndimi apo Lindja)Me krijimin e shtetit të ri shqiptar, në ndarjen e parë territoriale , atë  të vitit 1920 në mos gaboj, Himara u përfshi në zonat e pastra minoritare të krijuara de facto nga italianët. Pas kësaj ajo u shkëput administrativisht nga këto zona. Nga ana tjetër, në të gjitha lëvizjet për të drejtat e karakterit etnik të minoritetit etnik grek, Himara përbënte elementin thelbësor dhe pararojë të tyre. Më kryesorja është lëvizja për hapjen e shkollave në gjuhën amtare, e viteve 1933-35 ku qeveria e Zogut, pas vendimit të Gjyqit të Hagës u detyrua t’i hapë. U hapën të tilla edhe në tri fshatra të Himarës. Këto shkolla u ruajtën të tilla deri në vitin 1946, kur E. Hoxha, pas marrëdhënieve armiqësore që vendosi me krahinën, i mbylli.Himara mbeti një histori e largët për pjesët e tjera të minoritetit etnik grek deri në vitin 1991. Në ditët e sotme, unë mendoj se qëndrimet aktuale cenojnë identitetin e Himarës të krijuar në shekuj. Këto qëndrime nuk më rezultojnë jashtë kuadrit të nacionalizmit dhe sidomos të klimës nacionaliste antihelene dhe në këtë rast edhe e kundërta. Problemi është se për atë se çfarë përfaqëson Himara, nuk lejohen të flasin vetë edhe të gjithë himariotët. Kam përshtypjen se pushteti politik dhe kultura e pushtetit, bashkë me inferioritetin që prodhon nacionalizmi i sëmurë dhe pa argumenta, po e shtrembërojnë realitetin e Himarës. Në këtë plan elementi grek në Himarë nuk gëzon as të drejtat që kishte para Luftës së Dytë Botërore dhe skemat e sistemit komunist në trajtimin e Himarës janë mbisunduese. Por e keqja është se mbi këtë situatë po mundohen të nxjerrin përfitime politikanët dhe jo vetëm. Rritja e frymës dhe e përplasjeve nacionaliste në Himarë vitet e fundit, deri edhe në viktima, bashkë me qëllimin e prishjes së ekulibrave etnokulturorë, fsheh edhe një qëllim tjetër me karakter ekonomik. Pas kësaj “lufte” fshihet mafia e rrëmbimit të tokave dhe të filetove turistike në perlën e bregut. Dhe këta aktorë pa fe e komb, përdorim armën më produktive, përplasjen etnike për të realizuar qëllimet e tyre.

Sa ndikon, sipas jush, në raportet dypalëshe, dinamika e re gjeopolitike e shqiptarëve në Ballkan, me Kosovën dhe rolin e ri në Maqedoni?

Përgjigje: Kam përshtypjen se në këtë dinamikë të re gjeopolitike të faktorit shqiptar në Ballkan është e dukshme ana emocionale, e cila sado e ligjshme dhe e pashmangshme, shoqërohet nga një vetëbesim i tepruar, që s’mund të shmangë sëmundjet ballkanase. E thënë ndryshe, është i dukshëm manifestimi i egoizmit kombëtar si shprehje e sfidës ndaj padrejtësive historike të fqinjve dhe si plazmim i idesë për unifikimin e trojeve të banuara nga shqiptarët, sipas përcaktimit të termit “Shqipëri etnike”. Kjo ndjesi, më shumë e brendshme, së bashku me gjallërimin e krimit të organizuar, duket se krijojnë terrenin për zotërimin e kësaj gjeopolitike të re nga neodogmat e së kaluarës, ose nga aleanca që ndryshojnë ekulibrat evropianizuese në Ballkan. Parë në këtë plan dhe duke u nisur nga arsyet e Greqisë për mos njohjen zyrtare të statusit të Kosovës, apo rezervat e saj ndaj emrit të shtetit të Shkupit, pa harruar këtu atë lloj nacionalizmi shqiptar të kristalizuar si antihelenizëm, kuptohet që në marrëdhëniet dypalëshe të krijohet një gërç, i cili fatmirësisht për momentin është më shumë emotiv. Faktikisht e ardhmja e evropiane e aspiruar nga faktori shqiptar në Ballkan presupozon të kundërtën: Marrëdhënie shumë të mira dhe bashkëpunimim në të gjitha fushat. Por, siç e thashë edhe më lart, një afrim i tillë u prish punë faktorëve të tjerë që duan kontrollin e aksit historik të ekulibrave midis Perëndimit e Lindjes. Dhe faktori shqiptar duhet të bëhet i ndërgjegjshëm dhe i përgjegjshëm në këtë pikë.

“Shqipëria është vend europian dhe jo një vend mysliman”, thotë kryeministri. Qëndron sipas jush ky pohim? Dhe shihni një rol të ri të fesë në vendin tonë?

Përgjigje: Pohimi lejon shumë kënde vështrimi. Shqipëria është vend i tillë në aspektin fetar, në aspektin e kulturës dhe të mentalitetit, në aspektin gjeografik, të marrëdhënieve institucionale, të institucioneve demokratike...të aspiratës e të perspektivës?! Ndoshta vlera e vendit evropian duhet kërkuar te bashkejetesa dhe toleranca fetare. Them ndoshta për disa arsye.Së pari, është esencial apo periferik roli i feve në civilizimin social të komuniteteve të tyre? Besimet fetare në Shqipëri nuk kanë kontributet e tyre, ashtu siç ndodh në  kulturën perëndimore në lidhje me respektimin e ligjit të shtetit dhe të lirisë e të drejtave të njeriut. Ndoshta në këtë status, duhet kërkuar edhe vlera e vërtetë e bashkëjetesës dhe tolerancës fetare. Ato do të fitonin vlera shumë më të qenësishme në përpjekjen e përbashkët që besimtarët të fitonin një kulturë evropiane në veprimtarinë e tyre në raport me ligjin dhe shtetin, në raport me njohjen e hapësirës së lirisë personale si kufi që përcaktohet  nga hapësira e lirisë së tjetrit. Së dyti, vizita e Papa Franceskut u përshëndet nga bota për faktin se Papa u prit me entuziazëm nga besimtarë të larmisë fetare në vend, midis tyre shumë myslimanë. Po ashtu ai u priu në një takim përfaqësuesve të tyre më të lartë në Shqipëri, ndërsa ata qëndronin së bashku pothuaj gjatë gjithë vizitës së tij. Por, disa ditë më vonë, në të njëjtin bulevard, nga ku bota e gjithë mori mesazhin me vlera ekumenike të shembullit të bashkëjetesës fetare, u panë shumë më shumë myslimanë që faleshin të vetëm për “Kurban Bajramin”. Pra, a kemi një bashkëjetesë fetare që buron nga thelbi i misionit të çdo feje, apo i tolerancës, për shkak të rolit të tyre periferik?Së treti. Duam vërtet një multigram fetare, apo rikthimin në identitet? Mesazhet e Papës në Tiranë për kthimin në identitet ishin të qarta dhe të përsërituara. Nga ana tjetër, në Kosovë përpjekja institucionale për t’i dhënë rrugë krishtërimit katolik (me ndërtimin me kontribute edhe të myslimanëve të një katedraleje katolike madhështore në mes të Prishtinës, duke lënë në rrënim një katedrale ortodokse të papërfunduar dhe duke krijuar pengesa për ndërtimin e një xhamie) nuk jep rezultat. Megjithatë midis besimtarëve të thjeshtë (përjashto të krishterët ortodoksë) sundon bashkëjetesa e toleranca.Së katërti -  Në Shqipëri pesha e feve, si në aspektin shoqëror, ashtu dhe në raport me ndjenjën kombëtare, është e vogël. Nga ana tjetër, duket se tradita e vjetër, e ndërvarësisë së besimit nga interesa politike apo ekonomike, në disa raste po bëhet evident dhe mund të sjellë pasoja shumë të rënda.Unë besoj se rrugës tonë evropiane i duhet edhe roli i vërtetë i misionit të feve. Kështu ajo do të bëhet më e qenësishme dhe më e sigurt. Por kjo duket edhe shumë më e vështirë, pasi politika nuk i lë hapësirë veprimi fesë në këtë mision dhe i do fetë si elementë kozmetikë.

Intervistoi: Skerdilajd Zaimi 

“Cështja Himara” sjell në Tirane grupin e Kongresmeneve Amerikane

  see http://smarkos.blogspot.gr/

                               Kongresmeni Republikan Gus Bilirakis me pjestare te Komunitetit Himariot te USA

ME KONTRIBUTIN E LOBIT HIMARIOT TE USA

TRE KONGRESMEN AMERIKAN DO TE KRYEJNE NJE VIZITE PUNE NE 11 TETOR NE TIRANE: "CESHTJA HIMARA" NE FOKUS

Rep. Gus Bilirakis (R-FL) Rep. Gregory Meeks (D-NY) dhe Rep. Jack Kingston (R-GA), takime intesive ne Tirane

Kongresmenet amerikane vizitojne  Shqiperine, pas shqetesimeve te Ndarjes Territoriale, ku Himara, kundershtoi bashkimin me Komunen e Vranishtit

Kongresmeni Republikan Gus Bilirakis i njohur si mbeshtetes i Lobit Grek ne Shtetet e Bashkuara, kryeson delegacionin amerikan ne 11 Tetor, takime ne Tirane me Kryeministrin Edi Rama, Kryepeshkopin Anastas, politikanin Vangjel Dule, Omonia etj. Ne takim edhe perfaqesues te Komuniteti Himariot dhe nga disapora

Me "kembenguljen" e kryeministrit Rama, devijohet vizita e planifikuar e kongresmeneve amerikane ne Himare

MAS dhe rishikimi i teksteve shkollore-pas 14 vitesh ricilkohet e njejta marrevesheshje

 

Panajot Barka

Kohët e fundit, marrëdhëniet Shqipëri – Greqi duket se po dalin nga stanjacioni i diktuar më shumë nga mentaliteti historik, i cili, për palën shqiptare prodhon antihelenizmin si formë nacionalizmi veprues deri në vetëpërcaktimin etnik. Për palën greke prodhon një rezërvim dhe mosbesim ndaj seriozitetit të faktorit shqiptar e që ushqen një nacionalizëm, por në izolim dhe pa asnjë përkrahje nga politika zyrtare dhe opinioni i shendoshë grek.
Fundin e këtij “stanjacioni” e stigmatizojnë së fundi dy akte që shkojnë në mënyrë pingule kundër mentalitetit të mësipërm. Së pari bëhet fjalë për nënshkrimin e marrëveshjës dypalëshe për korrigjimin e toponimeve të vendeve respektive në dokumentat zyrtare të shtetasve të të dy vendeve. Së dyti, një hap më përpara shënon njoftimi i fundit i MAS për funksionimit praktik të komisionit dypalësh për lirimin e teksteve shkollore nga termat, të pavërteta historike, konceptet, pretendimet dhe interpretimet jo objektive e antihistorike, e që cenojnë interesat e secilit vend dhe të të dyve së bashku.
Marrëveshja e toponimeve, përveç se zgjidh një problem praktik për mijra shqiptarë të lindur në Greqi, për të lëvizur lirshëm në shtetin helenë apo edhe në vendet e tjera të Shengenit, ka një interes të padiskutueshëm në fushën e respektimit reciprok të toponomastikës së çdo vendi, nga ku shpesh burojnë pretendime nacionaliste.
Më shumë rendësi në këtë drejtim ka akti i dytë, ai i funksionimit të komisionit dypalësh për tekstet shkollore. Në planin diplomatik nënvizon predispozitën që komisioni konkret nuk u ngrit për të neglizhuar në infinit objektin për të cilin u ra dakort, siç ndodh rendom, por për ta zgjidhur atë. Evidentohet qartazi se faktori politik i të dy vendeve, vëçanërisht ai shqiptar, tregon vendosmeri për t’ju kundërvenë mentalitetit mbi një shekullor, i cili, të paktën sot, prodhon konfliktualitet e armiqësi virtuale. Ose që qemton momentet rastësore e në minorancë të papërfillshme në marrëdhëniet shekullore midis dy popujve, për të përgjithësuar e shkruar një histori konfliktuale.
Pa dashur të merrem me detaje objekt diskutimi e vandimarrjeje të këtij komisioni dypalësh, si njohës i dyanshëm i problemit më takon të perseris, se ajo që i përshkon marrëdhëniet e dy popujve tanë në shekuj, karakterizohet nga bashkëjetesa, toleranca, bashkëpunimi, madje edhe në ato raste kur pushteti politik prodhonte disbalanca shoqërore, fetare, politike dhe ekonomike. Të përseris, por në një plan tjetër, përceptimin e Çabej dhe Kadaresë se Greqia ishte pjesë e Shqipërisë, në kuptimin se kishte një ndikim kulturor në formësimin e shqiptarësisë. Eshtë fakt historik se në pjesën më të madhe të shekullit XIX Greqia përbënte aspiratën e përbashkët për liri nga perandoria otomane. Eshtë kjo arsyeja që kaq shumë shqiptarë, të krishterë e myslimanë, iu bashkuan aksionit politik e luftarak për lirinë e Greqisë. Këtu e ka burimin ideja jetëgjatë e ajkës intelektuale shqiptare e greke të kohës për konfederatë shtetërore shqiptaro-greke. Modelin e ideologjisë kombëtare greke, i cili kishte dhenë frytet e veta kongrete në revolucionin grek të 1821, adoptuan ideologët e Rilindjës Kombëtare shqiptare etj. Por, besoj, se deduksionet romantike të ideologëve të happy wheels Rilindjës Kombëtare për historinë dhe kombin, aq të domosdoshme për atë moment historik të kultivimit të ndërgjegjës kombëtare shqiptare, të ripërtypura nga makina ideologjike komuniste dhe të servirua popullit shqiptar si të vërteta të paverifikueshme për qëllimet e veta ideologjike, është e palëjueshme të përdorën edhe sot si fakte historike po të padiskutueshme, bile pa lëjuar as ballafaqimin me historiografinë botërore. Eshtë e patolerueshme të përdorën, edhe në formë zyrtare, për të ushqyer midis shqiptarëve një nacionalizëm me tipar dallues antihellenizmin. Aq më shumë ka kaluar koha, që pretendime të atëhërshme të perandorisë otomane në territore greko-shqiptare, të konsiderohen edhe në librat shkollore si trashëgimi shqiptare për shkak të bashkëpunimit me këtë perandori dhe ofrimit të shërbimeve në këmbim të ofiqëve, pasurive pushtetit etj.
Ky realitet e bën imediatë që të diferencohen faktet historike si të tilla, nga të vërtetat e paverifikueshme, nga interpretimet e shtrembërimet historike pa baza shkencore, apo nga përvetësimet e realiteteve historike e kulturore të tjetrit. Pas rilevimit të historisë në këtë kendvështrim është i domosdoshëm të diferencohen faktet nga jo faktet historike Të diferencohen faktet që mësojnë histori, nga faktet që edukojnë perspektivën historike,- paqën, stabilitetin, bashkëpunimin, tolerancën mirkuptimin. Besoj se duhet dhenë fund një herë e mirë atij realiteti edukues i femijëve dhe brezit të ri që prodhon armiqësi midis fqinjëve dhe vëçanërisht me Greqinë. Shqipërisë i duhen marrëdhënie miqësie me fqinjët dhe fqinjëve po ashtu.
Këtë aksiomë na edukon edhe tradita shekulore midis shqiptarëve e grekërve në rajonin që sot gëlojnë mentalitete nacionaliste. Madje mund të thuhet se idenë e bashkëjetësës globale, që Evropa e Bashkuar e provon në dekadat e fundit, në këtë rajon tonin, ka egzistuar shekuj me parë, fillimisht si realitet dhe në vijim si ideologji.
Këtij modeli i shërbëjnë marrëdhëniet midis dy popujve që vendosën, pa pyetur politikën dhe nacionalizmin, mijrat e emigrantëve shqiptarë në Greqi, por edhe marrëdhënjet e shumëfishta të të dy popujve të cilat, bëjnë shpesh që kufiri shtetëror të mos jetë i mjaftueshëm për të përcaktuar kufirin e vërtet etnik, realitet që shpesh bëhet ushqim për dyshime dhe inferioritet të nacionalizmit ekstrem, në vend q të ndodh e kundërta.
Ndjekja e kësaj rruge imponohet dhe nga realitetet juridiko-politike të shtetëve me kufij të dhena dhe të pandryshueshme. Aq më shumë kur dihet se në kësi rastesh nuk ka të drejtë ai që bërtet më shumë. Imponohet gjithashtu, nga realitete juridiko-politike globale. Të dy vendet janë anëtarë të NATOS, të Këshillit të Evropës, OSBE-së, OKB-së dhe Shqipëria aspiron të njehsojë statusin e vet me Greqinë në kuadër të BE-së. Ky realitet global është produkt i gati 50-60 vjetëve të fundit, ndërsa konceptet nacionaliste në shërbim të ideologjisë dhe politikës së brendshme izolacioniste e etnonacionaliste kanë rrenjë mbi një shekullore. Kjo do të thotë se edhe në këtë drejtim po krijojmë një defiçit të konsiderueshme me botën e qytetëruar.
Fakt është që ky defiçit po kultivon një nacionalizëm të dyanshëm, i cili, mëgjithatë, ka një dallim krahasimor. Nacionalizmi shqiptar …read more

Η προστασία της ελληνικής μειονότητας στη συνάντηση Σαμαρά-Ράμα

ΠΑΝΑΓΗΣ ΓΑΛΙΑΤΣΑΤΟΣ

• 

ΕΤΙΚΕΤΕΣ:

Συνάντηση με τον Αλβανό πρωθυπουργό, κ. Εντι Ράμα, είχε ο Αντώνης Σαμαράς, στο πλαίσιο της Συνόδου του ΝΑΤΟ στο Κάρντιφ της Ουαλίας.
Ο κ. Σαμαράς εξέφρασε την ικανοποίηση του για το γεγονός ότι η Αλβανία απέκτησε το καθεστώς υποψήφιας χώρας και του ζήτησε, με αφορμή την πρόσφατη μεταρρύθμιση της τοπικής αυτοδιοίκησης σε βάρος της μειονότητας να παρέμβει προσωπικά, ώστε να γίνουν σεβαστά τα ανθρώπινα δικαιώματα της μειονότητας, ενώ στηλίτευσε τον αλυτρωτισμό των τσάμηδων.
Ο Ελληνας πρωθυπουργός του επισήμανε ότι ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι προϋπόθεση για την ευρωπαϊκή πορεία της Αλβανίας, ενώ του έθεσε το ζήτημα του καθορισμού των θαλασσίων συνόρων.
Ο κ. Ράμα απάντησε ότι αναγνωρίζει τις ευαισθησίες για τη μειονότητα, εγγυάται το σεβασμό των δικαιωμάτων της και ότι δεν υπήρχε πρόθεση να θιγούν, ενώ αναφέρθηκε στον κίνδυνο του θρησκευτικού φονταμενταλισμού.
Παράλληλα, ο κ. Σαμαράς, ο οποίος είχε μια σύντομη συνομιλία με την κ. Μέρκελ, πραγματοποίησε στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ παρέμβαση για το θέμα του Αφγανιστάν όπου έκανε ειδική αναφορά στη μετανάστευση και ζήτησε από την Αφγανική κυβέρνηση να λάβει μέτρα για την καλύτερη φύλαξη των συνόρων.

Τα δικαιώματα της ελληνικής μειονότητας στη συνάντηση Σαμαρά-Ράμα

4. Σεπτεμβρίου, 2014 Πολιτική 

Συνάντηση με τον πρωθυπουργό της Αλβανίας Έντι Ράμα είχε το απόγευμα ο Αντώνης Σαμαράς στο περιθώριο της Συνόδου του ΝΑΤΟ, παρουσία των υπουργών Εξωτερικών Ευάγγελου Βενιζέλου και Αμύνης Δημήτρη Αβραμόπουλου.
Ο κ. Σαμαράς εξέφρασε την ικανοποίηση της ελληνικής κυβέρνησης για το γεγονός ότι η Αλβανία απέκτησε το καθεστώς υποψήφιας χώρας για ένταξη στην ΕΕ.
Έθεσε δε δύο σημαντικά ζητήματα: Πρώτο το θέμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων της ελληνικής εθνικής μειονότητας στην Αλβανία σε συνδυασμό με τα προβλήματα που έχουν δημιουργηθεί λόγω της διοικητικής μεταρρύθμισης στην χώρα. Ζήτησε την προσωπική παρέμβαση του κ. Ράμα για να αντιμετωπιστούν τα θέματα που έχουν εγερθεί στην περιοχή της Χειμάρας, στηλιτεύοντας παράλληλα τις εθνικιστικές κορώνες των τσάμηδων. Υπογράμμισε ότι ο σεβασμός των δικαιωμάτων είναι μέρος της διαδικασίας ένταξης στην ΕΕ.
Το δεύτερο θέμα σχετίζεται με την διμερή συμφωνία καθορισμού των θαλασσίων συνόρων που πρέπει να γίνεται στην βάση του διεθνούς δικαίου.
Ο κ. Ράμα από την πλευρά του ευχαρίστησε τον Έλληνα πρωθυπουργό για την ειλικρινή υποστήριξη της Ελλάδας στην Αλβανία, δήλωσε ότι αναγνωρίζει τις ευαισθησίες του για την μειονότητα και ότι εγγυάται προσωπικά τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Διαβεβαίωσε δε ότι δεν υπήρξε πρόθεση να υποστεί βλάβη η ελληνική μειονότητα. Έκανε αναφορά στους κινδύνους από την έκρηξη του θρησκευτικού φονταμενταλισμού στην περιοχή ενώ υπογράμμισε την καλή συνεργασία των δύο αστυνομιών στην αντιμετώπιση του εγκλήματος.

Νέες εμπλοκές μεταξύ Αθήνας και Τιράνων εξαιτίας της Χιμάρας

  Αθανασόπουλος Αλ. Άγγελος / ΤΟ ΒΗΜΑ

Η απειλή αλλοίωσης των δημογραφικών και κατ' επέκταση πολιτικών συσχετισμών στην περιοχή της Χειμάρρας, στο πλαίσιο της σχεδιαζόμενης αυτοδιοικητικής μεταρρύθμισης που προωθούν τα Τίρανα, έχει εσχάτως προσθέσει άλλο ένα ζήτημα στην ήδη επιβαρυμένη ατζέντα των ελληνοαλβανικών σχέσεων.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η Αθήνα έχει παρέμβει προς την κυβέρνηση του Έντι Ράμα, ζητώντας του να γίνουν σεβαστές οι απόψεις της ελληνικής μειονότητας και των κατοίκων της Χειμάρρας. Προς το παρόν όμως δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις για το αν θα υπάρξει κατανόηση στα αιτήματα αυτά, ενώ την Τετάρτη 23 Ιουλίου αναμένεται να οριστικοποιηθεί και να εισαχθεί για συζήτηση στη αλβανική Βουλή η σχετική πρόταση για την αλλαγή των διοικητικών ορίων στο πλαίσιο του «αλβανικού Καλλικράτη». Σύμφωνα με εκτιμήσεις, ο σκοπός είναι οι σχετικές αποφάσεις να ληφθούν μέχρι τα τέλη Ιουλίου.

Το πρόβλημα με τη Χειμάρρα ξεκίνησε έπειτα από την πρωτοβουλία των Τιράνων για αναδιάρθρωση του αυτοδιοικητικού χάρτη της χώρας. Με το νέο σύστημα θα υπάρχουν πλέον μόνο δήμοι, καθώς οι επαρχίες που υπήρχαν θα ενσωματωθούν σε αυτούς. Πριν από περίπου δύο μήνες μάλιστα, η κυβέρνηση Ράμα παρουσίασε πέντε προτάσεις για τον νέο χάρτη που περιλαμβάνει 61 δήμους.

Όπως τονίζουν στο «Βήμα» πηγές που γνωρίζουν τις λεπτομέρειες του θέματος, η πρόταση «νούμερο 5» ήταν αυτή που ικανοποιούσε την ελληνική μειονότητα και σεβόταν το σημερινό status quo. Προέβλεπε τη συνένωση πέντε επαρχιών στον Δήμο των Αγίων Σαράντα και τριών επαρχιών στον Δήμο Αργυροκάστρου - τις δύο βασικές και αναγνωρισμένες μειονοτικές περιοχές όπου κατοικούν ελληνικοί πληθυσμοί.

Σε ό,τι δε αφορά στη Χειμάρρα, η οποία σημειωτέον δεν αναγνωρίζεται ως μειονοτική περιοχή από την αλβανική κυβέρνηση (παρά τις διεθνείς αποφάσεις), προβλεπόταν η συνένωση με την επαρχία Λούκοβο. Επρόκειτο για μία ιστορικά και γεωγραφικά ενιαία περιοχή που δεν θα διατάρασσε τις δημογραφικές ισορροπίες.

Ωστόσο, η κυβέρνηση Ράμα φαίνεται πως προτιμά τελικά την «πρόταση νούμερο 4», η οποία έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις. Σύμφωνα με τις λεπτομέρειες της πρότασης, μαζί με τη Χειμάρρα και το Λούκοβο προτείνεται να συμπεριληφθεί η επαρχία Βράνιτσα (με εγγεγραμμένους περίπου 3.500 κατοίκους). Όπως τονίζεται, η περιοχή αυτή δεν έχει καμία σχέση με τη Χειμάρρα, βρίσκεται σε μεγάλη απόσταση από αυτή (σσ. ουσιαστικά στην άλλη πλευρά του βουνού) και χάρη στη δημογραφική της σύνθεση θα αλλοιώσει τις σημερινές ισορροπίες τόσο εθνοτικά όσο και θρησκευτικά.

Όλα αυτά συνηγορούν στην κατάρριψη του στοιχείου της λειτουργικότητας της συνένωσης αυτής εξηγούν διπλωματικοί κύκλοι. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι οργανώσεις Τσάμηδων έφθασαν στο σημείο να ζητήσουν και αλλαγές στις κυβερνητικές προτάσεις ακόμη και για τις περιοχές των Αγίων Σαράντα και του Αργυροκάστρου που, ευτυχώς όπως φαίνεται, δεν θα ευδοκιμήσουν.

Όπως προαναφέρθηκε, η Αθήνα παρενέβη προς τα Τίρανα. Ωστόσο και ανεξαρτήτως της αποτελεσματικότητας της παρέμβασης αυτής, είναι σαφές ότι τα αγκάθια στις διμερείς σχέσεις παραμένουν. Αυτό δε παρά τη σαφή υποστήριξη που έλαβε η Αλβανία από την Ελλάδα, κατά τη διάρκεια που η χώρα μας ασκούσε το πρώτο εξάμηνο του 2014 την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, ώστε να αποσπάσει καθεστώς υποψήφιας προς ένταξη χώρας.

Διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι η κίνηση αυτής της ελληνικής πλευράς θα επιτρέψει στην Αθήνα να διατηρεί ένα μοχλό πίεσης επί θεμάτων που ταλανίζουν τις διμερείς σχέσεις. Ωστόσο, είναι σαφές ότι παρά τις επίμονες (ίσως και στωϊκές) προσπάθειες του υπουργού Εξωτερικών κ. Ευ. Βενιζέλου να βρεθούν λύσεις που θα επιτρέψουν και την απεμπλοκή στο ζήτημα της συμφωνίας των θαλασσίων ζωνών, η κυβέρνηση Ράμα δεν εμφανίζεται διατεθειμένη για αμοιβαία βήματα.

Μία θετική εξέλιξη θα μπορούσε να θεωρηθεί η συμφωνία για το ζήτημα των τοπωνυμίων. Σε όλα τα υπόλοιπα θέματα όμως (όπως πχ τα στρατιωτικά κοιμητήρια ή το καθεστώς του εμπολέμου), οι Αλβανοί κωλυσιεργούν. Αν μάλιστα αληθεύουν οι πληροφορίες ότι τα Τίρανα έχουν συνδέσει το «ξεπάγωμα» της συμφωνίας για τις θαλάσσιες ζώνες με το ζήτημα των περιουσιών υπό μεσεγγύηση (σσ. πρόκειται για τις περιουσίες αλβανών υπηκόων που χαρακτηρίστηκαν «εχθρικές» μετά την κήρυξη του ελληνοϊταλικού πολέμου), τότε εξελίξεις δεν πρέπει μάλλον να αναμένονται άμεσα.

Η κυβέρνηση Ράμα φαίνεται δε να τροφοδοτεί και κλίμα εθνικισμού στα αλβανικά μέσα ενημέρωσης. Αυτό φάνηκε από τα πρόσφατα δημοσιεύματα μετά την προκήρυξη οικοπέδων για έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων από την Αθήνα, στα οποία γινόταν αναφορά σε μη σεβασμό από την Ελλάδα των θαλασσίων ορίων. Κάτι τέτοιο φυσικά δεν ισχύει και είναι χαρακτηριστικό ότι προκάλεσε και την ενόχληση του έλληνα πρέσβη στα Τίρανα, ο οποίος φέρεται να είχε και έντονο διάλογο με τον αλβανό υπουργό Εξωτερικών Ντίτμιρ Μπουσάτι.

Αθανασόπουλος Αλ. Άγγελος / ΤΟ ΒΗΜΑ

Përse rrëmohet në kanalet e së shkuarës?!

Publikuar më 03.07.2014 | 9:53

 1  0

 

Panajot Barka

Akuzat ndaj Greqisë për gjenocid në Tiranë, në ditën e marrjes nga vendi ynë të statusit të vendit kandidat për në BE, më kujtuan fabulën bretkosës me cukthin të një kolegu grek, të përdorur për të personifikuar marrëdhëniet midis Greqisë dhe Shqipërisë. Sipas kësaj fabule, teksa bretkosa nxirrte ne bregun e përtejmë të një lumi cukthin, ky i fundit e pickoi atë. Dihet se në procesin e finalizimit të aspiratës për statusin e vendit kandidat, Shqipërisë i ra fati që kryesimin e BE-së ta kishte fqinja saj, Greqia, e cila veç këtij roli, kontribuoi sinqerisht dhe me seriozitetin maksimal për arritjen e këtij qëllimi. Normale do të ishte që të ndjehej, si zyrtarisht ashtu dhe në opinionin publik, një falënderim ndaj Greqisë dhe veçanërisht, për njerëz të veçantë të saj, që sfiduan edhe rezervat më konsistente në politikën kombëtare greke. 

Si zakonisht ndodhi e kundërta. Ditën e kurorëzimit të përpjekjeve për ketë ngjarje historike, Greqia, mu në mes të Tiranës, dhe me amplifikim mediatik të jashtëzakonshëm, u përball me akuzën ekstreme të gjenocidit. Në gjuhën diplomatike kjo do të thotë marrëdhënie zero midis dy vendeve. Aq më tepër që një akuzë e tillë bëhet me pjesëmarrjen dhe mbështetjen, qoftë edhe të heshtur, të segmenteve të politikës zyrtare. Aq më tepër që akuza nuk ka asnjë të vërtetë e nuk mbështetet në asnjë instrument politiko-juridik dhe historik. Kjo për faktin se viktimat e një konflikti civil ndërkomunitar në një luftë ndërkombëtare, nuk kanë asnjë lidhje me gjenocidin. Aq më tepër që u kundërvihet të gjitha akteve ndërkombëtare dhe atyre midis dy vendeve që rregullojnë marrëdhëniet e fqinjësisë së mirë dhe të bashkëpunimit reciprok. Po ashtu, i kundërvihet vet aktit të marrjes së statusit të vendit kandidat për në BE. Dhe kjo nuk është një rastësi. 

Në këta 23 vjet tranzicioni në Shqipëri, Athina zyrtare (nuk flasim për qarqe) ndoqi në mënyrë permanente dhe konsekuente politikën e integrimit të Shqipërisë në strukturat euroatlantike, si mënyrën më efikase për zgjidhjen e problemeve të të gjitha natyrave midis dy vendeve dhe për ndërtimin e marrëdhënieve evropiane të fqinjësisë dhe të bashkëpunimit në të ardhmen. Me këto parime, Athina zyrtare neutralizoi edhe rezervat, që kishin përfaqësues të minoritetit etnik grek në Shqipëri në lidhje me respektimin e të drejtave të këtij minoriteti. Kujtojmë se që në vitet 1990-1991, Athina mori përsipër përkrahjen e drejtpërdrejtë të atyre forcave politike në Shqipëri që premtonin vendosjen e rendit demokratik në vend. Përkrahu aktivisht Shqipërinë në anëtarësimin në OSBE, në Këshillin e Evropës, në NATO dhe së fundmi në marrjen e statusit të vendit kandidat për në BE. Greqia dhe grekët kanë hapur portat e tyre për më shumë se një milion shqiptarë, që për vite me radhë përbënin burimin më të madh të të ardhurave për Shqipërinë. Mbi 400 ndërmarrje ekonomike greke veprojnë në Shqipëri, duke zbutur varfërinë ekonomike të vendit. Greqia është ndër partnerët tregtarë dhe ekonomikë më të rëndësishëm të Shqipërisë. Për këtë Greqi, në mjedise zyrtare dhe sidomos në ato publike, nuk evidentohet një frymë mirëkuptimi, apo vlerësimi pozitiv.

Përkundrazi, evidentohet më shumë kultivimi i një klime dyshimi deri në armiqësi ndaj Greqisë. Bëhet fjalë për një nacionalizëm të tejkaluar, pjellë e ideologjisë komuniste të shartuar mbi nacionalizmat e fillimit të shekullit të kaluar, që frymëzonin interesat gjeostrategjike të fuqive të ndryshme në Ballkan. Ata që e kultivojnë dhe e ushqejnë këtë klimë e kuptojnë shumë mirë që vepra e tyre shkon ndesh me frymën dhe aspiratën euroatlantike të vendit dhe është i patolerueshëm nga institucionet e tyre përfaqësuese. U provua qartësisht gjatë shfryrjeve delirante nacionaliste në prag të 100-vjetorit të pavarësisë dhe të zgjedhjeve parlamentare të vitit 2013. Reagimi i Europës dhe i Amerikës ishte i tillë saqë u kthye në shkak kryesor për mosmarrjen e statusit të vendit kandidat në atë periudhë. Pra ajo që vihet re është se politikbërja dhe opiononbërja në Shqipëri, të ndodhura shpesh në të njëjtën llogore, për konsum të brendshëm, apo për përfitime politike të çastit, ose në pamundësi të krijimit të standardëve për një mirëqenie ekonomike, sociale, kulturore e politike europiane, i drejtohen arketipit të nacionalizmit primitiv të armiqve permanentë, arketip, i cili dha efekte maksimale për izolimin e Shqipërisë në periudhën komuniste. 

Paaftësia e klasës politike dhe intelektuale në vend për të dalë nga klishetë nacionaliste të sistemit totalitar, pasqyrohet dukshëm edhe në rilevimin e sistemeve të identifikimit etnik apo kombëtar. Vazhdon të jetë mbizotëruese paaftësia për t’u mbështetur në vlerat e brendshme pozitive të traditës për të krijuar një sistem referimi vlerash të perspektivës sipas standardeve të kulturës dhe historisë kombëtare të vendeve europiane. Ky boshllëk në vetëpërcaktimin kombëtar po plotësohet me modelin e ballafaqimit me të tretët. Pasi armiqtë e tjerë, ose u zhbënë, ose u kthyen në aleatë besnikë e miq për kokë, Greqia, fatkeqësisht, përbën “armikun” e fundit dhe po kthehet në etalon ballafaqimi për vetëpëracaktimin etnik, sidomos për ata shqiptarë që nuk kanë asnjë lidhje me Greqinë, ose që e njohin me syzat e sistemit komunist dhe nacionalizmit anakronik. Nuk ka zhvillim pozitiv apo negativ, të cilësdo natyre në Shqipëri (zgjedhje politike, bërje kushtetute, trazira si ato të 1997-98, marrëveshje ekonomike apo politike, censuse, reforma territoriale apo arsimore, diskutime mbi etnitë, etj.), ku edhe Greqia të mos jetë sistem referimi apo reagimi negativ nacionalist. Shpenzohen energji kolosale, ekonomike, politike propagandistike për t’u mbrojtur nga “armiq” që nuk kanë asnjë pikë kontakti me realitetin e aspiruar europian. 

Me qëllim, manifestohet një kompleks frike pa objekt dhe me inferioritet të paimponuar nga askush. Shpesh kjo e ka burimin te sforcimi për të deformuar realitetin aktual dhe më shumë atë historik. 

Madje, shpesh vihen re përpjekje që përmes këtij deformimi, të përvetësohet deri ato gjera që e dallojnë Greqinë, siç është kultura, arti dhe mitologjia e lashtë greke. Dhe gjithçka bëhet për të armatosur atë nacionalizëm të vjetruar por edhe të rrezikshëm për atë që e manifeston; për t’iu kundërvënë të vërtetës së realitetit historik dhe të bashkëjetesës shekullore të grekëve dhe shqiptarëve, pa kufij dhe pavarësisht nga nënshtrati i tyre dhe nga arsyet politike që e imponuan atë. Është e vërtetë se Greqia është një fuqi euroatlantike në Ballkan dhe Shqipëria është vend i privilegjuar në marrëdhëniet me Greqinë. Dallimi qëndron se, ndërsa Greqia e ndërgjegjshme për misionin e vet, mundohet dhe mbyll të gjitha kanalet e historisë që helmojnë të tashmen dhe të ardhmen, ashtu siç kanë bërë shumë vende europiane, (ashtu si Evropa përpiqet t’u imponohet Serbisë dhe Kosovës), në Shqipëri ndodh e kundërta. Mbahet hapur komunikimi me të gjitha kanalet e së shkuarës duke bllokuar kanalet e së ardhmes nëpërmjet identifikimit të së tashmes më të shkuarën, që interpretohet si e helmatisur.