FOLËSI ME ZËRIN BRILANT.

Post by Miri Dhrami [e-mail: ["pirgu i heshtur" nenpirgu@yahoo.gr]]

(Photo: spikeri i njohur himarjot Dh. Gjoka)
Me siguri që çdo shqiptar e njeh portretin e Dhimitër (Karziut) Gjokës, folësit zë brilant të televizionit, qysh prej 30 vjetësh. Folësit që përfoli dhjetëra kryeministra e qindra ministra qeverish, që erdhën dhe u fshehën në harresë.

E nisi punën me qeverinë plakë, të asaj që polli mbas pesëdhjetë vjetësh dy plus tre, që dhe ato të pillnin të tjera parti, shoqata, koalicione e fraksione, si ta kishin hallin të ngatërronin folësin zë kristal. Por ai nuk “dëgjon”nga ai vesh. Flet dhe të rrëqeth. Bilbilon dhe magjeps, ashtu si në ditën e parë, që u caktua të fliste për diçka, që nuk do ta besonte kurrë. Lumturinë e dalë nga zymtësia. Nejse, të shkuara të harruara që thonë, se zëri dehës i tij, nuk mund të rregullonte asgjë. Veçse konsumohej për gjëra të kota.

A nuk do të ishte mrekulli, që ai zë i rrallë të trumpetonte triumfe të vërteta? A nuk do të ishte magji, që goja e tij të mos fliste për vjedhje, vrasje, gjakmarrje dhe thika mbrapa shpine qeveritarësh, që ndjellin trishtim dhe plagosje në shpirt?

Ah, popull i mjerë! Zëri brilant i një folësi, nuk është tjetër veçse një shenjë, se edhe tek popujt e vegjël e të vjedhur, një çast mund të flitet për madhështi. Gjë që sot mungon tek ti. Ai vibrim i rrallë, ajo ortofoni e mrekullueshme, që nisi të fliste për veprat që themelonte dikur partia e punës, sot vazhdon të flasë për vrasjet dhe vjedhjet që fshihen pas partive bija. Tmerr. Kush nuk do ta ëndërronte që ai zë aq bindës, të lajmëronte të mbarat? Zëri i tij i mrekullueshëm, të mos prishej nga frika e tmerreve që vazhdojnë ti falin vendit organizatorët e 97-ës, dhe populli ti durojë me pritje të gjatë. Nejse, këto i përkasin anës profesionale së Mimit, se mua si mik, më takon të përqendrohem tek bota shpirtërore e tij. Megjithëse edhe kjo duket lehtë, se thonë që pasqyra e shpirtit është fytyra. Kështu që mund të besosh lehtë se edhe shpirti i tij është i florinjtë. Unë porsa e takova nga afër, këtë besova të parën. U qafuam si miq të vjetër dhe folëm si patriotë për hallet vendit por edhe të Himarës tonë të sakatuar. Teksa flisnim, e shikoja dhe krenohesha për bashkëbiseduesin tim, që preferonte të pinte verë ose uzo, ashtu si të parët tanë.

Në sytë e tij dritë-qartë, shkruar bukur mbi fytyrën simetrike, lexoja pa frikë mesazhin e një miqësie që porsa nisi. Ndaj flisja lirshëm dhe rrëmbehesha nga çiltërsia e tij. Njeri me horizont në bisedë, i talentuar në të shprehur. E po kot nuk qëndroi për vite me radhë përgjegjës artistik i televizionit kombëtar, mendoja. Sot flet për Top-Canel. Ah Mimi, i thashë, fatkeqësia jote qëndron, se ke lindur në një vend të vogël dhe flet për kaq pak njerëz. Zëri yt duhej të komentone për shtet-kontinente.

Më erdhën shumë kërkesa, Miri, por atë kohë e kisha babanë sëmurë, e nuk mund ta braktisja lehtë. Kur më shprehu këtë, (sigurisht me një dhimbje të veçantë për të atin, e jo me ndonjë pendim për shansin e humbur,) u ngazëlleva dyfish. Mendova, sakrifikoi karrierën e vet, për t’ju kushtuar prindit. Atë çast pashë se ky person, e mishëron tërësisht botën shpirtërore të Himariotit. Që siç thuhet dhe në legjendat e Himarës, të parët e të parëve të tanë, erdhën si Lejlekë në ato anë, duke i mbajtur të moshuarit mbi shpinë. (Lelegë, të quajtur ndryshe.) Nejse, legjendat në Himarë nuk shterojnë. Se me këdo që rrish e të pish një kafe, do ta ketë një legjendë për të ta thënë. Deri sa edhe i verbri nga Qeparoi, këtë verë më tregoi legjendën e Gjon Vasisë dhe të ujkut. Por le të shkojmë përsëri tek Mimi (Dhimitri) që në bisedën e tij të shtruar, nuk e harroi të më kujtonte edhe folësin tjetër Himarjot Kiço Fotiadhi. Që të dy këta, së bashku me të gjithë artistët Himariotë, përbëjnë një mantelë krenarie dygjuhëshe për Himarën.

Po thuaj se në këto linja u shtri biseda me të. E gjatë e shijshme e bollshme, si dhe mezja që porositi e cila na e mbushi trapezin cep më cep. Ato pak ditë që ndenja në Tiranë, u takuam tri herë bashkë. Po edhe tridhjetë të takoheshim, me siguri që përsëri do të na ngeleshin pa thënë. Se Mimi nuk është vetëm folësi kryesor në televizion. Ai është dhe një poet. Tek më recitonte një poezi, zëri i tij gurgullues, më depërtonte deri në indet më të holla. Thua se po më pëshpëriste ndonjë lajm të veçantë, që të më ngelej mirë në kujtesë. Dhe kështu ndodhi. Çdo moment nga takimi me të, është gdhendur fort në celuloidin e mendjes time. Me të drejtë mund të them, se qysh nga kjo verë, unë kam dhe një mik poet më shumë.

Mimi, mirë u pafshin në Himarë.

Me respekt M Dhrami.

Ndrenika i madh

Shekulli

01-09-2007

(Photo, nga filmi "Balle perballe")

Është një nder që kemi sot në faqet e Fundjavës në Shekulli Robert Ndrenikën. Është një nga të rrallat intervistime të tij në shtyp për vite me rradhë. “Kam besuar gjithmonë se e përmbush komunikimin me publikun nëpërmjet shfaqjes në teatër apo ekran.., - thotë aktori ynë i madh në përgjigjen e pyetjes së parë. Dhe vërtet, ndoshta për të nuk është e nevojshme, por për një shoqëri të mbytur nga mediokriteti, mendjemadhësia dhe pompoziteti publik gati i dhunshëm, një bisedë me një si Ndrenika, duhet. Duhet për të shijuar pak thjeshtësi, modesti dhe zgjuarsi nga një burrë që flet rrallë dhe di të flasë. Se na mbytën “burrat” që flasin përditë dhe nuk thonë asgjë… Shijojeni!

Përshëndetje nga Shekulli. Kjo mund të jetë një nga intervistat e rralla që ju jepni në media. Përse kjo distancë e një aktori kaq popullor nga intervistimet?

Kam besuar gjithnjë që një aktor popullor e përmbush komunikimin e tij me publikun më së miri nëpërmjet shfaqjes në skenën e teatrit dhe në ekranet e kinemasë apo të televizionit. Shfaqjet e shumta të tjera në median vizive dhe atë të shkruar sinqerisht më janë dukur të tepërta.

Çfarë do të thotë të jesh aktor i madh në një vend të vogël si Shqipëria?

Pak rëndësi ka nëse është vend i vogël apo i madh. Një vend i madh, mbase do të ofronte një famë më të madhe; Shqiperia është vërtet nje vend i vogël, por ështe vendi im. Eshtë padyshim një sadisfaksion shumë i madh që njerëzit e popullit tënd që flasin gjuhën tënde, të ndjekin, të njohin dhe të vlerësojnë.

Meqë jemi këtu, nje kuriozitet... A ka ndryshuar sjellja e njerëzve..? P.sh.. një kalimtar nëse ju sheh në rrugë sillet njëlloj siç është sjellë 20 vjet më parë para ndryshimit te sistemit?

Në përshtatje me kushtet e reja të vendit, kanë ndryshuar edhe format se si shoqëria shpreh një vlerësim të sajin, por them se në thelb sjellja e njerëzve ka mbetur e njëjtë. Dikur një batutë nga rolet e preferuara, apo një koment dashamirës ishin format me të cilat qytetarët shprehnin vlerësimin e tyre.Sot, të rinjtë kërkojnë të bëjnë fotografi me ty dhe të marrin autografe. Por nuk mungojnë dhe surpriza të tjera. Do t’ju tregoj një episod emocionues që përjetova në shkallët e Teatrit të Butrintit me një zotëri, prind të ri që mu afrua natën e fundit të Festivalit të teatrove dhe më kërkoi të bënte një fotografi me mua e me të birin. Mësova se ishte emigrant në Itali prej më shumë se 15 vjetësh. Pasi më falenderoi më tha se mëpërmjet kasetave të filmave shqiptar , të cilat i shihnin rregullisht, ai dhe e shoqja lehtësonin mallin për vendlindjen, ndërsafëmijët e tyre nuk po harronin gjuhën shqipe. Ishte hera e parë që dëgjoja një vlerësim të artikuluar në këtë mënyrë dhe të them të drejtën më erdhi mirë.

Në një biografi tuajën online tuaj të bën përshtypje që theksohet që në fillim fjalia “Ka qenë ndër aktorët që ka pasur ngarkesën më të madhe ne teatër dhe kinematografi..”. Është e vërtetë? Mund të flitet për “ngarkesë” edhe në një profesion kaq pasional si aktrimi?

Ngarkesë sigurisht që ka patur, por mund të thuash që është ngarkesë e bukur. Ndodhte shpesh që pas një 10 orësh në sheshin e xhirimit , të jepje shfaqje në skenën e teatrit. Dhe shpërblimi material që merrje ishte pothuaj i njëjti pavarësisht punës që t’i bëje. Por kur spektatori të ndjek me vëmendje e të duartroket ti ndihesh i rilindur. Kjo është magjia e teatrit.

17 vjet pas ndërrimit të sistemeve, ka ende struktura artistike apo edhe aktorë individualisht që konceptin e mbijetesës apo shpërblimit e lidhin me prezencën e shtetit, pra presin buxhete shtetërore për të realizuar dhe krijuar. Situata është disi e ndryshme në Perëndim, ku industria e filmit apo krijimtaritë në veçanti i “binden” rregullave të tregut. Ju jeni i kënaqur nga situata juaj, në kuptimin ndiheni mirë, po merrni atë që meritoni?

Megjithëse rregullatori treg edhe këtu te ne ka filluar të funksionojë, shteti deri me sot mbetet financuesi kryesor i shfaqjeve teatrale. Me disa përjashtime të pakta si psh produksione private si “Portokallia”, ende nuk kemi kompani të mirëfilltateatrore private. Me filmat ka shumë bashkëproduksione me të huajt por edhe në këto pala shqiptare prezantohet kryesisht me financime shtetërore.

Çfarë i duhet para së gjithash filmit shqiptar sot?

Të jetë më tepër shqiptar, jo vetëm nga financimet por edhe nga tematikat e karakteret. Dhe në këtë kontekst nuk duhet të harrohet që Shqipëria nuk ka mbetur te viti 97. Ka shumë problematikë pozitive për të pasqyruar, do të thoja.

A mund të shitet “arti i mirë” në Shqipëri, apo tendenca drejt komercialitetit me çdo kusht është e vetmja alternativë?

Pjesërisht do të thoja është e mundur. Nuk ka formula të prera. Ekziston një kompromis midis të dyjave.

Vetë Ndrenika ka pranuar ndonjëherë ndonjë rol vetëm për hir të pagesës së mirë?

Them se jo. Nuk kam ndonje rol, pagesa e të cilit tëketë bërë ngjarje. Them se kam qenë me fat në këtë pikë. Kam punuar me kolege te spikatur të fushës, regjisorë, aktorë dhe skenariste të njohur e të talentuar që më kanë përzgjedhur për të interpretuar një numër shumë të madh rolesh në teatër dhe në kinematograf , bazuar besoj mbi cilësnë e realizimit të figurës artistike.Nuk kam bërë ndonjë rol me zor, sikurse, as ndonjë kompromis për hir të pagesës.

Është Shqipëria një vend i mirë për një aktor të mirë?

E thashë dhe më lart, Shqipëria është vendi im, çdo fjalë në rolet e mia është shqip. Pa dyshim është një vend i mirë. Përveç të tjerash realiteti shqiptar ofron shumë subjekte për teatrin, për dramën e komedinë.

Besoj do na lejohet të bëjmë një pyetje disi më gjerë se thjesht aktrimi. Sipas Ndrenikës, gjërat në Shqipëri gjatë këtyre dy dekadave të fundit, jo thjesht për artistët, kanë ecur mirë apo keq?

Them se disa gjera mund te ecnin me mirë, ndërkohë që, disa të tjera kanë shkuar vërtet keq. Individi shqiptar, subjektet private në këto vite kanë ecur shumë përpara duke treguar një energji të habitshme. Do të ishte mirë që dhe shteti të kishte ecur me të njëjtat ritme. Por ç’është më e rëndësishme mendoj, është sesi do te ecë Shqipëria në dy dekadat e tjera. Shpresoj t’i shohim gjërat me thjesht dhe të gjykojmë me pjekuri e larg frymës së konfliktualitetit. Kështu do të kemi shanse për të mos përsëritur të njëjtat gabime e për të ecur përpara përfundimisht.

MIQTE / FAMILJA

“Dobësia ime, nipi dhe mbesa Ana..

Urrej demagogjinë, kam frikë të keqin..”

Keni më shume miq apo armiq?

Miq pa dyshim. Kam miq të shumtë të vjetër e të rinj në moshë. Eshtë një nga pasuritë e jetë sime.

Cila është familja e Ndrenikes?

Gruaja dhe 2 vajzat. Në familje na ka karakterizuar një harmoni dhe mirëkuptim i thellë.

Një ditë e zakonshme e Ndrenikës?

Zyrtarisht kam dale ne pension, por ende punoj me dëshirë shumë të madhe kur më ofrohen role që më përshtaten e pëlqejnë. Jashte skenës, qendroj prane familjes. Preferoj të shëtis me time shoqe per rreth dy ore ne ditë ne kodrat e Liqenit Artificial.

Një ditë e jashtëzakonshme?

Njera prej vajzave te mia jeton ne Gjermani. Kur ajo, së bashku me familjen e saj vjen ne Shqipëri , nemblidhemi te gjithe së bashku dhe perjetojmë çaste te lumtura. Këto jane vërtet ditë të jashtëzakonshme.

Një gjë përballë së cilës ndiheni i pafuqishëm?

T’u kundershtoj nipit dhe mbesës.

Çfarë ju lodh më shumë?

Humbja e kohës

Çfarë urreni me shume?

Demagogjinë

Çfarë doni më shumë?

Energjinë pozitive; harmoninë midis popujve dhe njerëzve.

Nga kush merrni më shumë urime?

Nga ime shoqe

Nga kush merrni me shume kritika?

Përsëri nga ime shoqe. Besoj se është adhuruesja dhe kritikja më e përkushtuar që unë kam.

Frika më e madhe e Ndrenikës?

Nga njeriu i keq.

Raporti i bert ndrenikes me

“Raporti me paranë: As kam as më mbarohen…!”

Tiranën…?

Tirana padyshim është një qytet shumë i dashur për mua. Qyteti ku kam lindur e jam rritur. Do të ishte mirë të Kishte më shumë hapësira e gjelbërim sepse ka zona të mbingarkuara, por sidoqoftë mbetet Tirana jonë .

VUNOIN…?

Eshtë vendi i dashur i të parëve të mi për të cilin kam një mall te perhershëm e emocion të veçantë

Familjen..?

Gjëja më e shtrenjtë që kam

gratë…?

Kam qenë i rrethuar nga mamaja, motra, gruaja dhe dy vajzat e mia, si dhe mbesa ime e dashur Ana.Këto janë gratë e jetës sime.

Gazetat…?

Ndjek shtypin e përditshëm rregullisht. Meqë ra fjala , jam lexues i rregullt i Shekullit.

Televizionin…

Ndjek edicionet e lajmeve ne televizionet kryesore si dhe filmat Artistikë cilësorë kur mundem. me ëndje ndjek filma dokumentarë shkencorë dhe historikë. Më vjen keq që televizionet shqiptare Ende nuk pprodhojnë filma televizivë e telenovela, por vetëm shfaqin prodhime të huaja.

Paranë…?

Dikur një njeriu im thoshte . “As kam, as më mbarohen”. Kete raport dua te kem dhe unë me paranë

Pijen…?

Më pëlqen një gotë verë me miqtë a me familjen

Duhanin..?

Eshte nje “shok i keq” . Tani nuk e pi më

Raporti më special i bert ndrenikes…?

Raporti me profesionin

Petro Marko, personaliteti i panënshtruar nga persekutimi

A mund të më thoni diçka për jetën e Petro Markos, dashurinë e tij me Safon, dhe krijimtarinë e tij Emi. Profili i shkrimtarit të shquar. Dashuria me piktoren Safo dhe përndjekja në komunizëm

Nuk ka shembull në letërsinë shqiptare, ku të jetë gërshetuar dhe njehsuar aq shumë mes vetes njeriu dhe krijuesi: Petro Marko njeri dhe Petro Marko shkrimtar. Me romanet e tij, Petro Marko hyri në personalitetet më të shquara të kulturës shqiptare, që sollën risi të vërteta në traditën letrare shqiptare. Tek vepra e tij rrezaton bindja dhe besimi i lindur për dashurinë dhe humanizmin njerëzor ndonëse, aq sa jetoi, ishte ndër personalitetet më të persekutuara dhe më të munduara.

Petro Marko lindi në fshatin Dhërmi të Himarës, më 1913. U shkollua në vendlindje dhe në Vlorë. Pak kohë studioi në Athinë. Që kur ishte nxënës i Shkollës Tregtare në Vlorë (të cilën e kreu në vitin 1932), filloi të shkruajë poezi dhe proza të shkurtra. Petro Marko ka një biografi nga më të pasurat dhe më të bujshmet në letërsinë shqiptare. Deri në vitin 1936 ai punoi në Tiranë si gazetar dhe, po atë vit, në moshën 23 vjeçare u nis vullnetar në Luftën e Spanjës, si luftëtar në brigadat internacionale. Pas Luftës së Spanjës, gjatë kthimit për në Shqipëri, ai do të ndeshet dhe do të marrë pjesë në shumë beteja antifashiste nëpër Evropë. Pas kthimit në Shqipëri, në vitin 1940, do të burgoset nga italianët, që aso kohe e kishin pushtuar Shqipërinë, dhe do të përfundojë në kampin e ishullit Ustika, afër Palermos. Në përfundim të Luftës Antifashiste në vitin '44, Petro Marko do të marrë pjesë në radhët e partizanëve italianë, duke i rënë kryq e tërthor Italisë, si luftëtar dhe si komandant me përvojë luftarake. Kur kthehet në Shqipërinë e çliruar, ftohet që të qëndrojë në krye të gazetës "Bashkimi" në Tiranë, por shpejt do të përjetojë disa nga vitet më të rënda nëpër burgjet e shtetit shqiptar komunist, për të cilin Petro Markoja kishte luftuar nëpër Evropë dhe Shqipëri mëse 10 vjet rresht. Kjo, për të vetmin shkak, se nuk mund të pajtohej që në ditët e para të pushtetit me fillimin e diktaturës, e sidomos kur provoi t'i rezistojë diktatit që i vinte Shqipërisë aso kohe nga jashtë, kryesisht nga Beogradi.

***

Në kulturën dhe letërsinë kombëtare, Petro Marko është personalitet i përmasave të mëdha, me shpirt e mendje të pa luhatur para çdo stuhie. Ata që e kanë njohur nga afër Petro Markon e kanë ndjerë se brenda tij rrezatonte një besim madhor ndaj njeriut dhe mirësisë. Vetëm një lartësi shpirti e tillë mund ta përballonte ndeshjen sy më sy me vdekjen, që ai e përjetoi aq shumë herë gjatë jetës së tij. Dhe sa herë ngrihej në këmbë ai do ta niste nga e para luftën ndaj së keqes, po me atë forcë besimi, po me atë rrezatim mirësie. Të tillë e ndjen lexuesi, Petron, në romanet "Hasta la Vista" (1958) dhe "Qyteti i fundit"(1960), ku rruga e tij jetësore e asimiluar artistikisht, është aq e pranishme. Në vitet '70 ai do të shkruajë romanin "Një emër në katër rrugë", ndërsa periudhën e vështirë të jetës së tij në ishullin e Ustikës do ta përjetësojë në romanin e tij të rëndësishëm "Nata e Ustikës" (1989). Paraqitja e shkrimtarit Petro Marko me dy romanet e tij të parë, "Hasta la Vista" dhe "Qyteti i fundit" në vitet '60, është një kthesë e vërtetë në historikun e shkurtër të romanit shqiptar. Dhe nuk është fjala për rrumbullakësimin e një përvoje krijuese por, përkundrazi, për ndërprerje dhe dalje nga një përvojë e shartuar jonatyrshëm në rrjedhat e letrare shqiptare, ishte një synim që rrëfimi romanor, pjesërisht në vitet '40-'50, do të çlirohej dhe të hapej si vizion, univers krijues dhe si spektër tematik.

Krahas kësaj prirjeje të brendshme që kanë të dy romanet e përmendur, përballë veprave të të njëjtit zhanër të deriatëhershëm, këto vepra qëndronin superiore edhe si artikulim artistik. Dhe pikërisht, për natyrën e risive, për natyrën që pretendon ndryshime të vërteta të vlerave letrare. Të gjitha veprat e Petro Markos u pëlqyen dhe u kërkuan nga lexuesi.

Faqet më të fuqishme të prozës së Petro Markos, reflektojnë triumfin e dashurisë dhe të humanizmit njerëzor. Pas tërë atij ferri nëpër të cilin kalon njeriu në rrëfimin e Petro Markos, ai arrin të mbetet i pamposhtur nga mizoritë e botës. Këtë bërthamë të brendshme e rrezatojnë personazhet nga romanet e tij, këtë shkëlqim biblik reflekton Petro Marko njeri dhe Petro Marko shkrimtar, në tërë veprat e tij.

Amaneti i fundit i shkrimtarit të shquar, të varrosej në Dhërmi

Petro Marko, dashuria me Safon, piktoren bukuroshe

Më 5 dhjetor 2003, presidenti Moisiu i dorëzon Safos, gruas së shkrimtarit Petro Marko, titullin e lartë "Nderi i Kombit". Përkujtimi bëhej në 90-vjetorin e lindjes së shkrimtarit tonë të mirënjohur.

Petro Marko ishte martuar me Safon, piktoren bukuroshe, dhe nga dashuria e tyre do të nxirrnin në jetë dy fëmijë: Jamarbërin dhe Arianitën, nën frymën bashkëkohore të artit dhe të kulturës qytetare. Por, pikërisht këtu fillojnë dhe aventurat e jetës së tij. Shkrimtari, i cili më pas do të bëhej profesionist i vërtetë me publikimet dhe reportazhet e tij, si në shtyp dhe në botime, do të gëzonte shpejt respektin e shumë shqiptarëve dhe patriotëve jo vetëm në vend, por dhe jashtë saj. Botimet e Petro Markos filluan të përktheheshin në gjuhë të ndryshme të botës. Vepra të tilla si "Hasta La Vista", "Qyteti i fundit", "Ara në mal", "Një emër në katër rrugë", "Shpella e Piratëve" etj., do të mbushnin libraritë shqiptare dhe evropiane, madje dhe deri në Japoni dhe Amerikë. Me daljen e botimeve të Petro Markos, letërsia shqiptare hyri në frymën e letërsisë moderne, origjinaliteti i së cilës i kaloi dhe kufijtë imagjinarë. Pikërisht, ishte Dhërmiu për të cilin ai thoshte se ishte fshati më i bukur në Botë, vendi ku Petro do të fillonte të lidhte gjithë krijimtarinë e tij artistike dhe letrare. Dhërmiu dhe Himara do të mbeteshin të paharruara në kujtesën e Petros për të cilin ai thoshte se, "...në atë vend, dhe gurët dhe retë flasin bashkë", ndërsa nuk mund ta përshkruante dot me fjalë përplasjen e dallgëve dhe zhurmën e tyre me shkëmbinjtë, mbrëmjeve, buzë detit". Përgjatë gjithë karrierës së tij letrare, derisa Petro Markon e larguan nga Lidhja e Shkrimtarëve, Dhërmiu dhe njerëzit e tij të thjeshtë do të përbënin thelbin e personazheve të shkrimeve dhe veprave të tij ku shpesh, emra dhe karaktere të legjendave të brigjeve të Himarës, do të tërhiqnin me interes botën e fëmijëve dhe të rinisë shqiptare. Personazhet e librave me heronj, piratë dhe kapedanë do të shndërroheshin në filma, ndërsa me botimet e romanëve modernë të letërsisë sonë ai do të fitonte dhe tituj të lartë, si në vitin 1959 "Çmimin e Republikës. Pas persekutimit të tij moral dhe profesionist, Petroja nuk hoqi dorë nga veprat dhe shkrimet. Ai shkruante thjesht në një shtëpi, të cilën nuk e ndërroi deri në vdekje, përballë Hotel Arbërisë, në një dhomë ku vetëm dëgjohej goditja e makinës së shkrimit dhe ndihej era e thellë e duhanit që ai pinte deri natën vonë. Në shtëpinë e tij kanë hyrë me qindra patriotë dhe bashkëfshatarë, si nga Himara dhe vende të tjera të Shqipërisë, me probleme, halle, pse jo dhe talente, për të mësuar më pas artin e Petros. Ndërkaq, persekutimin e tij ai do ta ndjente akoma më shumë, kur Madu, siç i thërrasin shkurt djalit të Petros, do ta futnin në burg për propagandë antikomuniste. Në vitet e rrëzimit të diktaturës, Petroja do të kishte në duar dorëshkrimet më të bukura të jetës së tij, por ai dha shpirt në 24 Dhjetor të 1991. Pak kohë më parë ai kishte themeluar Partinë Republikane, për të cilën ai thoshte se duhet të bëhet vërtetë republikane me koncepte moderne, dhe jo komuniste. Amaneti që kishte lënë në familje, ishte jo shumë i çuditshëm për njerëzit që kanë lindur në bregun e Detit Jon. Ai dëshironte të varrosej në Dhërmi.

Shekulli

Again about George Tenet

http://technorati.com/videos/youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DxasajqLtoi4
George Tenet in "you tube"

1. Note
2. EDT από greek news
3. NEW YORK 09/06/2003 (ANA)
4. NEW YORK.- by Apostolos Zoupaniotis(2003)
5. Në Qeparo, mes të afërmëve të Xhorxh Tenet (Gazeta Ballkan-2007)
6. S. Marko -article writen at 1999)

(in the next photo George , mother's and brother's George)



1. note nga himara.eu: Nuk u befasuam kur lexuam historikun e familjes Teneti, por admiruam saktesine e z. Zenepe Luka ne shkrimin e detajeve qe mund ti kuptoje vetem nje himarjot. , ndonse paragrafi i fundit i saj- 5-rreshtat e fundit jane ne kundershtim me sa ka deklaruar ai vete.(Shenimet e z. Luka jane degjuar mjaft here ne odat qeparotese nga goja e Koco Kokes). Po japim dy artikuj e anglisht te publikuar ne 2003 dhe nje ne greqisht, nje nga te cilet eshte nga ANA (USA) qe lidhet me pasaktesine e cituar nga zj. Luka dhe nje ne greqisht.

Ομογένεια: Περήφανος για τις ρίζες του Ημερομηνία καταχώρησης Tuesday, June 10 @ 00:19:00 EDT από greek news Εντυπωσίασε ο Ελληνοαμερικανός διευθυντής της CIA, Τζορτζ Τένετ, παραλαμβάνοντας το Βραβείο Ελευθερίας του Παγκύπριου. Προς Κύπριους: «Περιμένατε πολύ καιρό» ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ.- Του Αποστόλη Ζουπανιώτη Ο Παγκύπριος Σύνδεσμος Αμερικής απένειμε χθες βράδυ στη διάρκεια επίσημου δείπνου σε μεγάλο ξενοδοχείο της Νέας Υόρκης το 12ο Βραβείο Ελευθερίας στον Ελληνοαμερικανό διευθυντή της CIA, Τζορτζ Τένετ, όχι μόνο τον πλέον υψηλόβαθμο Ελληνοαμερικανό στην κυβέρνηση Μπους, αλλά ως ένα από τα μέλη της κοινότητας που προόδευσε, έμεινε κοντά στις ρίζες του, βοήθησε με τον τρόπο του την υπόθεση της Κύπρου και αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση για τις νεότερες γενιές ομογενών. Περισσότερα από 600 παράγοντες της παροικίας παρευρέθηκαν στην εκδήλωση και καταχειροκρότησαν τον Τζορτζ Τένετ τόσο στις αναφορές του για την Κύπρο, όσο και στα σημεία που υπογράμμισε το πόσο υπερήφανος είναι για την ελληνική του καταγωγή, την ορθόδοξη πίστη του και για τους Ελληνες γονείς. Μεταξύ των παρευρεθέντων οι διπλωματικές αρχές της Ελλάδας και της Κύπρου που ευχαρίστησαν τον κ. Τένετ για όσα κάνει, αλλά και ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Κύπρο, Αλέκος Μιχαηλίδης. Ο κ. Τένετ ευχαρίστησε τον Παγκύπριο και τον πρόεδρό του Φίλιπ Κρίστοφερ για την τιμή να του απονείμουν το βραβείο, καθώς «για τα τελευταία 30 χρόνια συστηματικά προάσπισαν την αξιοπρέπεια και τα ανθρώπινα δικαιώματα για όλους τους Κύπριους». Συγκρίνοντας το κυπριακό με το παλαιστινιακό πρόγραμμα με το οποίο ασχολείται αρκετά τα τελευταία 6 χρόνια, υπογράμμισε πως «παρότι τα όσα διακυβεύονται εκεί είναι εμφανέστερα και το θέμα τυγχάνει μεγαλύτερης δημοσιότητας, δεν είναι λιγότερο σημαντικό από αυτό που ζητά ο λαός της Κύπρου και ότι του αξίζει. Καις τις δύο περιπτώσεις, είπε, επιθυμούμε οι άνθρωποι να ζουν με ασφάλεια γνωρίζοντας ότι θα ζήσουν με ασφάλεια στα σπίτια τους, θα μορφώσουν τα παιδιά τους, θα μπορούν να επανενωθούν με τις οικογένειές τους. Τίποτε περισσότερο και τίποτε λιγότερο. Και μετά από σχεδόν τριάντα χρόνια δεν ζητούν πολλά. Γιατί περίμεναν πολύ καιρό». Ο διευθυντής της CIA είπε πως «όλοι οι κάτοικοι της Κύπρου απολαμβάνουν του θαυμασμού μας για το κουράγιο, τη ζωτικότητά τους, για το μεγάλο τους πνεύμα και τη σύνεσή τους. Είμαι, τόνισε, πολύ υπερήφανος να βραβεύομαι απόψε από ένα οργανισμό ατόπων, αρκετοί από τους οποίους είναι μιά ζωή φίλοι μου». Χαρακτηρίζοντας πολύ δύσκολους τους τελευταίους 20 μήνες, μετά την 11η Σεπτεμβρίου, είπε ότι αυτό που του δίδει κουράγιο καθημερινά είναι ότι προέρχεται από την Ελληνοαμερικανική Κοινότητα. Ιδιαίτερα χειροκροτήθηκε η αναφορά τους στους Ελληνοαμερικανούς πρωτοπόρους πολιτικούς, τον Τζον Μπραδήμα, τον Πολ Τσόγκα και τον Πολ Σαρμπανη, που αποτέλεσαν τα δικά του ινδάλματα όταν ήλθε στην Ουάσιγκτον και εργαζόταν στο Ελληνοαμερικανικό Κογκρέσο. Αποτίοντας φόρο τιμής στους δύο Βορειοηπειρώτες γονείς του και ιδίως τη μητέρα του Ευαγγελία (η 85χρονη κυρία Τένετ ήταν παρούσα στην εκδήλωση) που δραπέτευσε από την Αλβανία, είπε:» Οι Βορειοηπειρώτες καταλαβαίνουν τους Κύπριους. Πιστέψτε, καταλαβαίνουν τι θα πει πόνος, τι θα πει να υποφέρεις». Χαιρετισμούς απηύθυναν ο πρόεδρος του Παγκυπρίου Φίλιπ Κρίστοφερ, ο πρόεδρος της Κυπριακής Ομοσπονδίας Αμερικής, Πανίκος Παπανικολάου, ο υπεύθυνος της βραδιάς Νίκος Μούγιαρης, οι πρέσβεις της Ελλάδας και της Κύπρου, Αδαμάντιος Βασιλάκης και Ερατώ Κοζάκου-Μαρκουλλή, ο συντονιστής της Ενιαίας Προσπάθειας του λόμπι, Αντι Μάνατος και ο δίδυμος αδελφός του διευθυντή της CIA, Δρ. Βασίλειος Τένετ. Κύριο στοιχείο των αναφορών τους ήταν το γεγονός ότι «ο Τζορτζ Τένετ αποτελεί σύμβολο του αμερικανικού ονείρου και παράδειγμα προς μίμηση για τις νέες γενιές της Ομογένειας». Ο πρόεδρος του Παγκύπριου και της Παγκόσμιας Συντονιστικής Επιτροπής Κυπριακού Αγώνα, Φίλιπ Κρίστοφερ, αναφέρθηκε σε αρκετές πτυχές της ζωής του τιμώμενου όταν φοιτούσε στο ελληνικό σχολείο του Αγίου Νικολάου στη Νέα Υόρκη και έπαιζε μπάσκετ, όταν εργαζόταν στο εστιατόριο του πατέρα του και όταν ως φοιτητής στο πανεπιστήμιο Κολούμπια και μετά στο Τζορτζτάουν της Ουάσιγκτον συμμετείχε σε διαδηλώσεις για την ελευθερία της Κύπρου. Ο αδελφός του Δρ. Βασίλειος Τένετ, εξήρε το ρόλο του Παγκυπρίου, των μελών του και όλων των Κυπρίων για τον τρόπο που διεξάγουν τον αγώνα τους, πετυχαίνοντας πολλά. «Με έχει συγκλονίσει η αποφασιστικότητα και η προσήλωση στον ιερό σκοπό της απελευθέρωσης της πατρίδας σας, κι ο ηθικός τρόπος με τον οποίο διεξάγετε τον αγώνα αυτό, με αξιοπρέπεια και σκληρή δουλειά», είπε. Αναφερόμενος στον αδελφό του είπε ότι κανείς δεν έχει την ακεραιότητα και την αξιοπρέπειά του. Το πρόγραμμα παρουσίασε ο πρόεδρος της ομώνυμης εταιρείας λόμπι, Αντριου Μανάτος και την προσευχή έκανε ο ιερέας Χαράλαμπος Στεφανόπουλος, πατέρας του Τζορτζ Στεφανόπουλου. Τους εθνικούς ύμνους ερμήνευσε ο βαρύτονος Κωνσταντίνος Γιαννούδης και χόρεψε παραδοσιακούς κυπριακούς χορούς το συγκρότημα του Παγκύπριου Συνδέσμου Αμερικής. Στη διάρκεια του ψυχαγωγικού μέρους του προγράμματος οι δίδυμοι αδελφοί Τένετ ξεσήκωσαν το ακροατήριο, καθώς χόρεψαν ζεϊμπέκικο στην πίστα, (στο τραγούδι «όπου Γιώργος και μάλαμα») προκαλώντας αμηχανία στους πολυάριθμους πράκτορες της CIA που ήταν στην αίθουσα και σ’ όλο το κτίριο, για την προστασία του διευθυντή τους.


NEW YORK 09/06/2003 (ANA) CIA Director George Tenet was the guest of honor at a banquet here over the weekend organized by the Pancyprian Association of America, where he was also presented with the group's "Freedom Award". Speaking before an audience of some 800 mostly Greek-Americans, Tenet referred to his agency activity as a tireless guardian of America's security, particularly in light of the dastardly 9/11 attacks in the United States and the subsequent military action in Afghanistan and Iraq. He also referred to the Middle East situation and Cyprus, where he noted that the principles of human rights must be followed in both cases. In reference to his family's roots in the ethnic Greek minority of Albania, Tenet noted that "we northern Epirots understand the Cypriots better," he said during his brief address, attended by many of America's most distinguished Greek-Americans and Cypriot- Americans, as well as his family. The Greek permanent representative to the UN and Cypriot ambassador to the United States also attended the event.

NEW YORK.- by Apostolos Zoupaniotis Pancyprian Association of America honored with the prestigious 12th Annual "Freedom Award", the Greek American CIA Director, George Tenet, for being the highest ranking Greek in the Bush administration and a role model for our Community. The event took place on Saturday, during a gala black tie dinner held at the New
York Hilton Hotel.

Speaking in front of his 85 year old mother Evangelia and his twin brother, Dr Bill Tenet, a famous cardiologist, CIA director stressed that he owes everything to his family, his Greek heritage and his religion.
"The past 22 months have been tough", he said. "We had 9/11, the War in Afghanistan, we have an ongoing war against terrorism, we are on war in Iraq. And people come and say to me, Mr Director how do you cope with the stress, how do you balance all the equities, how not let the criticism bother you? I have a very simple answer; it's not an answer that is in any textbook. The answer lies in being blessed by a great family, by a great heritage, a great culture, and a great religion."

Speaking on the same tune, he said, that he comes from a community of Greek Americans who gave him great strength and honor. Philip Christopher, president of the Pancyprian Association and PSEKA, mentioned the close ties George Tenet kept with the Greek American Community. He started working as a bus-boy at his fathers Scoby's Diner in Little Neck Queens, he played basketball at the St Nicholas Church team in Flushing and after he graduated Columbia University, he worked for AHI, in Washington DC, promoting Cyprus issue to the members of Congress.

Philip Christopher, along with Cyprus Federation president, Peter Papanicolaou, the event's chairman Nicos Mouyaris, ambassadors Erato Kozakou-Marcoulis and Adamantios Vasilakis and Andy Manatos from the Coordinated Effort, praised George Tenet for being helpful and offering the right direction to the community.

Comparing the situation in the Middle East (with which he is actively involved) to the one in Cyprus, George Tenet explained that even though what has been in stake there maybe more visible, it is not less important than what the people of Cyprus need and deserve. In both situations, he said, we want people to live secure in the knowledge that they can live in their homes safe and educate their children and they can reunite with their families. Nothing more,

nothing less. And nearly after thirty years it is not too much to ask. Indeed it has been far too long", he stressed.

George Tenet expressed his admiration about all the people of Cyprus for their courage and vitality, for their great spirit and prudence. "I am proud to receive an award from an organization of men and women, many life long friends of mine, that honor me tonight", he

said.

After telling the audience how his mother escaped from Southern Albania, just as the wall was closing and the iron curtain was coming down, he said:
"Vorioipirotes understand Cypriots, believe me, they understand pain and suffering". George Tenet paid tribute to some Greek Americans who were his role models when he first arrived in Washington DC.

"I had John Brademas, Paul Tsongas and I had Paul Sarbanes. I worked with Eugene Rossides who worked on the Cyprus issues. I looked at these men and I thought, these are giants and I wanted to be like them. John Brademas, I want to thank you for giving me a role model.
Because these men proved to me that life in public service is anhonorable thing to do for as long as you get up every day and try todo good for men and women".

George Tenet and his brother Dr Bill Tenet, threw the numerous CIA agents in disarray, when they started dancing "zeibekiko". The more than 600 people at the room stood up and started clapping at a popular song that praises people named "George"

Në Qeparo, mes të afërmëve të Xhorxh Tenet (Gazeta Ballkan-2007)

Autori i Lajmit: Zenepe Luka Kushdo që bën rrugën për në fshatrat e Bregut, e ndjen se nuk ngopet me bukurinë e bgregdetit, fshtrat që zënë vend në krah të njëri tjetrit kundruall dy detrave që bashkëjetojnë paqësisht prej shekujsh. Rrugën për në Qeparo e bëjmë me një vajzë nga ky fshat, Lika Kapaj, bijë e një fisi me emër sikurse është Vongli. Kjo grua me intelekt njeh në detaje historinë e fshatit, të të parëve dhe veçanërisht të gruas së bregut. Lika shkonte në Qeparo për të parë vilën që po ndërton buzë detit, që i ngjan aq shumë kalasë së Ali Pashës dhe për koencidencë edhe kjo grua qiparotase quhet Vasiliqi. Në Qeparo takuam e biseduam me djemtë që kanë ardhur nga fshatra të vendit kryesisht nga Librazhdi dhe Lezha për të punuar tek të moshuarit që kanë djemtë e tyre në mërgim, prekëm historinë e lashtë dhe të re të fshatit të kapedanëve duke kuvenduar gjatë me të afërmit e Xhorxh Tenetit, ish drejtorit të CIA-s amerikane. Nga shtëpia e braktisur e babait të tij Qirjakos, Koço Koka përcjell brengën. Do të vijë një ditë që në këtë tokë të parëve të takoj kushuririnjt e të parë, Xhorxhin dhe Bill. Në Qeparoi, fshati i Kapedanëve Si çdo fshat tjetër i bregut, Qeparoi ka historinë e vet, traditën, por sikurse shprehen vendasit, ai dallon prej tyre, pasi përbëhet prej 10 fisesh të ngulura këtu prej shekujsh. Fshati ka bashkëjetuar paqësisht tërë kohrat, pasi administrohej nga një këshill me përfaqësues nga sejcili fis që respektonin të drejtat e njëri tjetrit. Në këtë fshat të kapedanëve të hershëm, do të njihesh edhe me kapedanët e Ali Pashës, trimat besnikë të tij që bujtnin në Kalanë e Vasiliqisë që ndodhet vetëm 2-3 km larg Qeparoit. Ky fshat ka burrat e mënçur që kanë lënë pas histori si. Polo Mara, Sokrat Leka, Zaho Vlashi, Dado Zhupa, Jorgo Pali dhe deri tek shkrimtari i mirënjohur Andrea Varfi. Por në historinë e këtij fshati zë vend edhe fisi ku fisi Koka-Teneti, Qirjako Teneti, babai i Xhorxhit Tenet njeriut të famshëm, që për 7 vjet drejtoi CIA-n amerikane. Me Koço Kokën në shtëpinë e Xhorxh Tenetit Qeparotasi 78 vjeçar Koço Koka, është një thesar i vërtetë vlerash dhe pa frikë mund ta konsiderosh shtëpinë e tij një muze të fshatit. Ai njeh historinë shumëshekullore të Qeparoit, por edhe fisi i tij dhe vetë ai zënë ka një vend të rëndësishëm në këtë histori. Ky Ciceron i çuditëshëm nis rrëfenjën e tij nga ulliri 500 vjeçar, që tregon lashtësinë e fisit, për të kaluar tek shtëpia e prindërve të ish-kreut të CIA-s Xhorxh Teneti, tek shpellat e Qeparoit ku u ngujua për tre vjet, dashuria e parë e Qirjako Kokës, babait të Xhorxhit, njëherësh xhaxhait të Koços, për të vijuar me takimin e tij pas 60 vjetësh me ushtarin italian që mbajti në shtëpi gjatë luftës. Koço ka një jetë të vështirë që si askush tjetër e tregon me vargje. Pas vdekjes së bashkëshortes, ai u martua me Ollgën, së cilës i kish qënë në dasmë kur ishte martuar me bashkëfshatarin e saj, madje dhe ja kish hedhur këngës e valles. Lotët e Koço do t i dallosh vetëm në një çast, kur ai tregon brengën e vetme që nuk ka mundur ende të takojë djemtë e xhaxhait të tij, Xhorxh Teneti dhe Bill dhe se do të vdesë pa i parë me sy, por ai ndjehet krenar që kushuriri i parë Xhorxh, arriti të bëhet drejtori i CIA-s amerikae për 7 vjet dhe për të ka rëndësi që t i dëgjojë zërin e mirë si deri më tani. Ai tregon te pa thenat me pare. Fisi Koka, i lashtë sa ulliri 500 vjeçar Një ulli i moçëm në krye të fshatit që është kërrusur nga 5 shekuj, tregon dhe fillesën e fisit Koka të ardhur në Qeparo. Koço tregon se gjyshi i tij Mina Koka, me djemtë e tij, Qirjakon dhe Sofon ikën në emigrim në Stamboll në vitin 1924, punuan në minierat e Francës, ndërsa xhaxhai, Qirjako iku në Amerikë në periudhën e krizës botërore, kur nuk pranohej fuqi punëtore nga Europa. Sipas të thënave të xhaxhait, për të shkuar deri atje, ai pagoi një shumë të madhe kapitenit të vaporrit, që ia mori borxh Ligor Dukës nga Corraj, që kur ia kish dhënë të hollat i kish thënë: “Po u bëre mirë, mi dërgo, Qirjako, në mos, i paç hallall”. Por Qirjako i bëri për një muaj dhe i a dërgoi borxhin. Ky fakt na bëri miq dhe djali i tij erdhi na dasmën time. Lidhjet me xhaxhanë kanë qënë të qfërta deri sa vdiq me brengën që nuk u kthye në fshatin e lindjes. Ndërrimin e mbiemrit nga Koka në Teneti nga xhaxhai i tij, Koço e lidh me faktin se Teneti ka qënë stërgjyshi i tyre, që ka shërbyer si oficer i Venedikut në Koruz. Ai kujton se kur ishte i vogël e thërrisnin djali i Tenete. Kështu thirrej i gjitha fisi dhe vetëm në kohën e Zogut gjyshi e ndërroi mbiemrin nga Tenete në Koka. Ky fis është i ardhur nga fshati Keshaza e Korfuzit, sikurse kanë ardhur edhe fise të tjera nga... Tërbaci, Peja, Velça 5 shekuj më duke formuar fshatin e 11 mëhallallave të sotme. Ikja nga Qeparoi e Qirjako Kokës-Teneti Familja Teneti ka emigruar për në SHBA, pas Luftës së Dytë Botrërore, ndërsa djemtë binjakë janë lindur në Amerikë. Babai i Tenet, mbiemri i të cilëve është Koka, ishte nga Qeparoi, një nga fiset më në zë të Himarës. Në shekullin e 19-të, familja Koka, e cila jetonte në Itali dhe në fillimet e shekullit 20-t u vendos në Korfuz dhe prej andej erdhi dhe u vendos në Qeparo të Himarës, në vendin e të parëve. Babai i Tenet, shkon në emigrim në Francë dhe punon në minierat e qymyr-gurit në Sent Etien, ku qëndroi deri në mbarim të luftës së Dytë Botërore. Qirjako martohet me një vajzë nga Himara, nga më të dëgjuarit e krahinës, Vangjelia Kacelano, e cila kishte mundur të ikte në Itali me gruan e të vëllait që ishte italiane dhe dy fëmijët, duke udhtuar me një nëndetëse angleze nga brigjet e Himarës. Ata emigruan në SHBA në qytetin metropol të botës Nevv York dhe në vitin 1953 do të lindnin dy djemtë binjakë George (Xhorxh) dhe VVilliam. Në vitin 1965 babai i tyre do të ndahej nga jeta. Sot Xhorxh ka një djalë të vetëm me emrin Jani, ndërsa Bill, është babai i tre vajzave. Historia e ikjes së nënës së Tenetit nga Himara Koço Koka mohon zërat se Evangjelia ka ikur me nëndetëse. Ai është motra e doktor Kacalanos, që u vra në Qafë-Topi nga gjermanët, teksa po mjekonte partizanët, që tashmë është dëshmor. Vëllai tjetër Niko Kacalano, u rreshtua kundër regjimit komunist dhe regjimi e arrestoi dhe pushkatoi. Pra familja Kacalano është e ndarë përgjysëm. Nëna e Xhorxh Tenetit ka një vëlla dëshmor dhe një vëlla viktimë të regjimit komunist. Kur ajo është larguar, konsiderohej një familje me përbërje të mirë dhe nëna e saj merrte pensionin e luftës të të birit. Gruaja e doktorit ishte italiane, Bjanka quhej, ajo u lejua të ikte për në Itali me traget, normalisht me ndihmën e shtetit, duke marrë me vehte edhe të kunatën, e cila më vonë do të bëhej gruaja e Qirjakos, nëna e Xhorxh Tenetit. Dashuria e parë e Qirjakos Koço rrëfen, se kur u largua për emigrim xhaxhai, Qirjako ishte i martuar me vajzën e vetme në fisin Qesari, Thimia. Ishte një çift i bukur, që duheshin shumë, por ajo nuk pranoi të shkonte me të. -Do të pres të kthehesh. Zer ca para dhe eja të ndërtojmë lumturinë këtu, pse dashuria jonë nuk mund të ndahet nga deti -i kish thënë ajo kur e përcolli me lot në sy, por kur po vonohej me vite, ajo i dërgon letër ku i shkruan e zemëruar. -Qurjako, eja, pasi nuk kam ardhur në shtëpinë tënde të rri me Gaqen, (vëllai i vogël i Qirjakos në atë kohë në moshën 13 vjeç) Por nuk zgjati shumë dhe për fatin e keq Gaqe vdiq dhe shkaktare u quajt ajo, Themia, pse e përfoli. Për këtë shkak e dëbuan nga shtëpia Theminë e bukur. Gjyshja i dërgon letër të birit, Qirjakos ku i thotë se nëse i dërgon letër asaj, që u bë shkak për vdekjen e të birit, ta kam bërë haram gjirin. Ai i përjigjet menjëherë duke i thënë. - Mos mbaj shpresë se nuk vij më në Qeparo dhe kjo dashuri merr fund. Jeta e re e Thimisë, gruas legjendë Thimia u largua nga shtëpia e Qirjakos me brengën e madhe se humbi dashurinë e parë, por nga ana tjetër nuk deshi të japë vehten për tragjedinë që i kish ndodhur. Ajo bie në dashuri me një djalë, Jorgo Mio, që sapo kish ardhur nga kurbeti dhe lindi një djalë pa bërë martesën, i cili në moshën 5 vjeçare vdiq. Sipas zakonit, meqë ishte fëmijë i jashtëligjëshëm, konsiderohej turp dhe nuk shkoi askush në varrim. Pas kësaj dhimbjeje, kjo grua e bukur, oratore dhe shumë trime, u transformua, atë nuk e përfillte më njeri në fshat. Pas ca vitesh një çoban, Muço Dhrami i dërgon haber se donte ta merrte për grua, por ajo i u pëërgjigj prerë. -Jo, kjo nuk do të ndodhë kurrë, unë nuk jam e sërës tënde, kam qënë gruaja e Qirjako Kokës, djali i parë i fshatit dhe nuk mund të bëhem gruaja e një cobani,por unë të kërkoj një nder, të vrasësh Jorgo Mio dhe unë do të bëj të dalësh me kravatë në Qeparo. Çobani që e donte Thiminë, vendosi ta rrëmbejë atë, jashtë dëhirës së saj. Bashkë me tre persona të tjerë, e hipën në mushkë dhe e dërgoi në shtëpinë e tij. Por ajo nuk ishte e qetë, nuk e donte, nuk mund të kalonte jetën me të dhe një ditë mori pushkën dhe e vrau. Pas kësaj mori arratinë nga fshati. 3 vjet kaçakë në shpellat e Qeparoit Thimia u detyrua të largohej nga fshati pasi ndiqej nga të afërmit e Mucos por edhe nga fisi i saj. Koço tregon se e kish parë me sytë e tij kur kish vrarë çobanin që e mori me zor për grua, kur ai po kthehej nga shkolla. Kjo grua trime kaloi shpellë më shpellë ku u strehua për gati tre vjet. Herë tek shpella e Kuqe, herë tek Save, herë tek shpella e Lagjit. Vetëm njerka e ndihmonte këtë grua, i dërgonte për të ngrënë edhe veshje. Si shenjë për tu orientuar se në cilën shpellë ndodhej, Thimia vinte një grumbull gurësh mbi njëri tjetrin dhe ajo shkonte dhe i merrte gjithçka që i dërgonte, por kurrë nuk ishin parë me njëra tjetrën. Askush nuk e mësoi shpellën-shtëpi ku qëndroi kjo grua, ndërsa një pjesë e mjirë e njerëzve e dinin të vdekur. Ajo kaloi mal më mal dhe u inkuadrua partizane e brigadës së 5-të ku qëndroi deri në çlirimin e vendit. Gozhda që Xhorxh Tenet nuk ka ardhur në Qeparo 78 vjeçari Koço Koka shtrydh kujtimet që kanë të bëjnë me lidhjet që kish me xhaxhanë e tij, por pas çdo rrjeshti përmend "gozhdën" që ende nuk ka ardhur në Qeparo nipi i tij Xhrxh Tenet dhe nuk dihet nëse do të takohet në këtë jetë. -Sa ishte gjallë xhaxhai, Qirjalko, im atë dhe më pas unë, kemi pasur lidhje të ngushta, shkëmbinim letra mtë mbushura me mall e dhimbje. I kam ndjekur rritjen e dy binjakëve, nipërve të mij nëpërmjet fotografive, madje me rrobat e tyre, janë rritur fëmijët e mij. Jemi gëzuar që Xhorxhi arriti të drejtojë për 7 vjet CIA-n amerikane, ndërsa vëllai i tij është kirurg, ka një spital të madh kirurgjikal në Nevv York. Xhorxhi është martuar me një vajzë amerikane, vajza e ish ambasadorit amerikan në Soanjë dhe ka lindur një djalë kurse nipi tjetër ka tre vajza. Kur erdhi nëna e tyre në Himarë, bëri një vizitë edhe këtu, në shtëpinë e të shoqit dhe më tregoi me gojën e saj se si ka çarë Xhorxhi deri në të post të lartë. Xhaxhai Qirjako, vdiq pak kohë pasi martoi Xhorxhin. Ishte i sëmurë rëndë dhe më dhe më shkruante se po vdes me brengën se nuk kam për ta parë kurrë kurrë fshatin e lindjes, porse këtë se u a kish lënë amanet djemëve Por nëse xhaxhi nuk e shoi mallin me tokën ku i ra koka, nipërit duhet të vënë në jetë amanetin sa të jem unë gjallë-thotë ai me sy të përlotur. Jeta e Koços mbushur me dhimbje E pazakonta në intervistën e Koço Kokës është se ai jetën, brengën, por edhe të bukurën e jetës së tij e tregon me vargje, që çuditërisht i mban mënd në mënyrën më perfekte. Ai rrëfen: Jam rritur bonjak, tek dajallarët dhe gjyshja. Pasi më vdiq nëna që më la 5 vjeç. Babai i martua me një nga Lukova, unë dhe gjyshja erdhëm me peshqesh. Babi lindi një djalë e një vajzë dhe vdiq. Pas disa vitesh, më 1989 më vdiq edhe mua gruaja, që më la në moshë madhore me tre fëmijë. E doja shumë. por fati ma ndau nga krahët duke më mbushur me dhimbje. Por jeta nuk përballohej vetëm. Të afërm ndërhynë që unë të martohesha me Ollgën, që më parë ishte martuar në Qeparo, madje unë kam qënë në dasmën e saj, kam kërcyer. Ajo solli me vehte një vajzë shumë të bukur, Lerdën, që kishin vënë sevda shumë grekë, por ajo u martua me një djalë nga Skrapari dhe jetojnë të lumtur në Athinë. Një jetë e re në moshë të thyer Brenga më e madhe e jetës sime është vdekja e vajzës 47 vjece, ishte mësuese dhe i ra infarkt në orën e mësimit. Vajza tjetër është larg,në Kanada edhe asaj i vdiq bashkëshorti, por i ka lënë dy djem të mrekullueshëm. I fortë është ai që fiton duelin me jetën dhe unë sot që jam 78 vjeç më duket se kam arritur të mposht dhimbjen e të mbijetoj me shpresën se një ditë do të më qeshte buza. Nisa jetë të re në moshë të thyer, por Zoti na dha një vajzë. Për kushtet që kishim duhej të punonim që të mbijetonim me Ollgën. Kujtoj një rast kur foshnjën e kishim lënë në breg të detit, ishte natë dhjetori dhe bashkë me gruan shkuam të gjuanim peshk me komardare. Kur u kthyem pamë që vajzën e kish çuar dallga tej, por ishte gjallë. Sot ajo studjon në Athinë tek i vëllai. Me këto duar bëmë këto shtëpi buzë detit, që në behar mbushet plot me pushues, që na sjellin gjallërinë, por edhe të ardhurat. Tani të kisha jetë, por vitet bëjnë të tyren. Gjyshërit e Koço Tenetit Nëse do të shkosh larg për njohur histoinë e paradhësve të Koço Kokës, do të dëgjosh histori të çuditëshme. Ai tregon për stërgjyshin, Gjon Stamati, që brezat e mëpasmë e cilësojnë si të parin e fisit. Gjoni nuk kishte djem dhe një ditë kur doli tek "Buza e Burrave", vendi ku bëhej Kuvendi i burrave, që njihet edhe sot lart në fshat, kur pa që arën e tij po e punonte nipi i tij. Ky fakt e shqetësoi shumë dhe në mbrëmje i thotë gruas së tij. Kërkoj lejë të martohem, se pashë që nipi më zuri arën pa vdekur unë. -Hallal të qoftë - i përgjigjgjet ajo. Atëherë ai therri një kokosh të madh, bëri edhe bukën e grurit dhe troket tek një grua e ve. -Hape derën, se më ka thënë Perëndia që të bëj një fëmijë me ty dhe ti do të jeshë zonja e pasurisë sime. Nëse është bërë, do të vish të më thuash. ”Ara është bërë për të korrur”. Kur i vajti haberi, ai e mori për grua. Ajo lindi djalë dhe emrin i a vunë Dukë. Duka i vogël bëri tre djem dhe në ditët e sotme janë tre fise: Vonglaj (Duka i vogël) Kolumbaj dhe Shanaj. Pra jo vetëm nuk u shua dera, por la pas njerëz të mëncur, të zotë. Gjyshi Vongli, ka qnë një detar i zoti, ekonomist me shkollë të mbaruar në Greqi dhe gjithë kohën është njohur Kapiten Vongli, pasi ka drejtuar disa vaporë dhe shkonte deri në Rusi., ndërsa gjyshja, Sotira përballoi një tragjedi të jetës. Asaj iu mbyt e gjithë familja me një varkë, plot 6 veta, nëna e saj, djemtë e vëllait, nusja e vëlait. Ajo mbeti e vetme me dy nipër që më pas o të binin dëshmorë. Kjo grua e fortë labe, lindi tre fëmijë çuditërisht djalin e vogël e lindi kur ishte kur i kish mbushur 50 vjeç. Ajo ajo jetoi 110 vjeç dhe vdiq më 21 janar të vitit 1984, pikërisht në datën e lindjes, më 21 janar dhe djalin e vogël e la 60 vjeç. Kjo grua ka edhe një histori tjetër sa të dhimbshme aq edhe të pabesueshme. Me duart e saj ajo mori pjesë nga kockat e nipërve të vrarë nga gjrmanët dhe i ruante si gjë të shtrenjë gjatë gjithë jetës së saj, prapa një kornize. Njërit prej të afërmëve i kish lënë amanet që kur të vdiste, t ia vendosnin në gjoks, afër zemrës atë kujtim të dhimbshëm. Ajo vuajti shumë dhe mbylli sytë, vetëm kur njeriu i saj kujtoi të kryente amanetin. Takim pas 50 vjetësh me robin italian që i kish shpëtuar jetën Fshati Qeparo strehoi 200 ushatrë italianë pas lufte, duke ju shpëtuar jetën, pasi gjermanët i ndiqnin këmbë pas këmbe. Familja Koka mbajti një vit në shtëpi Antonion, që Koço Koka e takoi pas një gjysëm shekulli. Ai tregon: E mbajtëm si djalin tonë dhe jo njëherë i kemi shpëtuar jetën. Kujtoj një rast që erdhën gjermanët dhe kontrolluan shtëpinë tonë, kërkonin italianin, por ne e kishim fshehur në një fuçi me bërsi duke i mbyllur edhe kapakun dhe ai shpëtoi mrekullisht. Për shumë kohë mbajtëm lidhje me Antonion, por një ditë më thirrën në degën e Brendëshme në Vlorë, sapo isha bërë dhëndërr. Më kërkuan spjegime për korespodencën me Antonion dhe në fund më thanë: - Ç të duhet more djalë që shkëmben letra me të, ku e di ti se ai nuk është një spiun dhe ti merr në qafë vehten dhe familjen? Shih punët e tua që të mos keshë pasoja, - më tha kryetari dhe pas kësaj i vura gishtin kokës. Në vitin 1991, i shkrova një letër Antonios, por u dëshpërova kur mora vesh se ishte larguar nga fshati. Atëherë i shkrova një letër kryetarit të bashkisë që i spjegova se kërkoja njeriun që i kisha shpëtuar jetën.Brenda një kohe të shkurtër më vjen përgjigjia e kryebashkiakut, që pasi na falenderonte në emër të popullit të asaj treve, më dërgon adresën e Antonios. U lidha me të dhe më ftoi me bashkëshorten duke përblluar emocione të mëdha. Kujtoja djaloshin e ri 20 vjeçar që tashmë kishte mbushur 83 vjeç. Ku nuk më çoi, më prezantoi me njerëzit dhe miqtë e tij he u ndava për të mos u takuar më. Në vitin 1996, i biri më lajmëroi se Antonio kishte vdekur, por lidhjet me fëmijët vazhdojnë. Kur ika më dha një makinë, që e ruaj kujtim nga njeriu i mirë, që u takuam pas 50 vjetësh. Një thirrje nga shpirti për Xhorxh Tenet Nëse do të botoheshin rrëfenjat e Koço Kokës, që i ka hedhur në vargje, duhen disa volume, çdo histori, është një perlë dhe befasohesh me faktin që ky Koço 78 vjeçar jo vetëmi shpreh në vargje, por i mban përmendsh mijëra duke befasuar cilindo që e takon. Por fjalinë e fundit të thënë nga shtëpia,vatra e braktisur e vëllezërve Qirjako e Sofo, e tha me një zë të qetë që I dridhej dhe pas kësaj burri që ka triumfuar mbi tallazet e jetës,përlotet. -Këtu,në këtë shtëpi, - thotë ai janë rrënjët e fisit, në këtë shtëpi ju ka rënë koka prindërve tanë dhe pikëriht në këtë vatër do të dëshiroja që të takoja kushëririn tim të parë, njeriun më të afërt në gjak që më ka mbetur nga trungu familjar. Xhorxh Tenetin. Duhet të vijnë e shohin tokën e prindërve, Qeparoi e bukur që i thërret çdo ditë njerëzit e mërguar. Shpresoj të vijë ajo ditë kur unë ende nuk i kam mbyllur sytë, ndryshe do të ikja me trishtim nëse ky kushuriri im, paçka se u bë njeriu i famshëm i Amerikës, të mos prekte tokën ku i ra koka të atit, burrit të mënçur qeparos, Qirjako Kokës. Shpresa, më mban gjallë. Kosta Dhimgjoka, njeriu që rri afër me Xhorxh Tenetin Krejt rastësisht takuam në Qeparo shqiptaro-amerikanin Kosta Dhimgjokën, që fliste shqipen në mënyrë perfekte edhe pse është larguar në vitin 1950 nga fshati. Ai thotë se i është dashur të bëjë gjyq në Vlorë, për të marrë zyrtarisht tokën e prindërve të tij. Sido që unë jetoj në Amerikë dhe djemtë në Athinë. Në Qeparo ku na ka rënë koka, do të ndërtojmë së shpejti një hotel me 5 yje, me komoditetin që ka një hotel në Nevv York. Edhe Kosta, është një thesar më vehte, por ajo çka na interesonte në këtë shkrim ishin lidhjet e tij familjare me Xhorxh Tenet. Ai tregon se është pikërisht ai që ka ndërmjetësuar për lidhjen e nënës së Xhoxhit, Evangjelisë, që është edhe kushurira e tij. Me Qirjako Xhorxhi është njeri i famshëm në Amerikë, për 7 vjet ka drejtuar CIA-n amerikane dhe ky është një nder për të gjithë shqiptarët. Janë aftësitë dhe intelekti i tij, që arriti majat në një shtet të fuqishëm sikurse është Amerika. Fola pak ditë më prë me të dhe më tha se po hedh kujtimet e tij në një libër voluminoz për kohën që ka drejtuar këtë shërbim të rëndësishëm për gjatë 7 vjetëve me dy presidentë, Klinton dhe Bush. Të gjithë shqiptarët janë ndjerë krenarë kur Tenet doli në TV amerikan dhe u shpreh se unë jam bir emigranti, jam shqiptar dhe Amerika demokratike i krijon mundësi cilitdo të bëhet edhe President. Me familjen e Qirjakos, kam kaluar tërë jetën dhe bëhemi jo thjeshtë si bahkëfshatarë nga Qeparoi, por ehe njerëz të një gjaku, si shqiptarë në dhe të huaj. Ky lajm është publikuar: 05/03/2007 (

INTELEKTUALI i SHQUAR HIMARJOT Dr KACELANO

Nga Prof, Dr. Priamo BOLLANO

Lindi ne Himare me 25 dhjetor 1903, ne nje familje patriote himariote. Qe ne moshe te re nga familja morri nje edukate te shendoshe patriotike, pune dashese dhe vetmohuese ndaj te tjereve, Cilesi keto qe kasrakterizuan veprim- tarine e vet intelektuale dhe qytetare gjate gjithe jetes se tij,relativhst te shkur ter

Qe ne moshe te re njohu jeten e kurbetit, veshtiresite dhe probkemet e shumta qe ajoi krijon larg vendlindjes.Ne moshen 6-7 vjecare, babai i tij e morri ne Aleksandri ku gjendeshin edhe shiume himariot te tjere, Ketu mbaroi shkollen e mesme me nota shkelqyeshem.Studimet e larta i ndoqi ne France, ne Fakultetin e Medicines, nen vazhden dhe rrugen e celur nga shume Himariot te tjere, si Dr.Rexhoja, Dr.Grillo etj.,etj.Diplomen e mbrojti ne Rome ne vitin 1937, duke u lauruar Doktor ne medicine dhe ne Kirurgi ( di Dottore in Medicina e Chirurgia), Pas mbarimiet te studimeve akademike erdhi ne Himare per te ushtruar profesionin , ne sherbin te bashkeatdhetareve te vet, per te cilet kurdohere ka qene i palodhur, i gatshem dhe i devotshem nderi ne fund per t'i ndihmuar e mjekuar.dhe gezoi dashurine e respekton e pakufishem te tyre.

Ardhja etij ne Himare qe nje fat i madh per tere Bregun. Ai per te gjithe himariotet kreu nje sherbim te shkelqyeshem. Nuk kane qene ta rralla rastet qe te semuret qe vinin nga fshatrat e krahines dhe qe per shkak te semundjes u duhej te ishin nen mbykqyrjen e mjekut per disa dite, i mbante falas ne shtepine e tij, duke u dhene edhe ilacet dhe ushqimin falas, Puna e tij ishte e l;avderueshme edhe per faktin se shume bashkeatdhetar te vet, per shkak te punes se rende te bere ne mergim, sidomos ne minierat e Frances etj, ishin te prekur nga turbekulozi ( bakteri Coch), por edhe per shkak te perhapjes ne krahine te semundjeve te ndryshme, vecanerisht te sistemit bronkopnemunal, ne te gjithe moshat e popullates,sidomos tek te miturit.Me kujdes dhe vemendje te vecante Dr Kacelano mjekonte te miturit, sidomos femijte 0 -1 vjec, duke dhene ndihmese te vecante ne uljen e vdekshmerise infatile.
Per shkak te punes se kujdeseshme si mjek dhe te mungeses se kuadrit te nevojshem transferohet familjarisht ne Vlore rreth fillimit te viteve '40. Edhe ketu sher beu me devotshmeri dhe ne perputhje me betimin e bere te Kryqit te Hipolkratit fitoi dashurine, respektin dhe mirenjohjen e familjeve te thjeshta qytetare vlonjate.Duke patur mbeshtetjen dhe ndihmen e bashkeshortes se vet, me kombesi italiane e njohur dhe martuar me te gjate vieteve akademike ne Rome, siguronte mjafte medikamente dhe ilace te ndryshme nga fashoja itraljane dhe i shperndante gratis tek te semuret fakir fukarajt. Ne Vlore u njoh dhe me kolge te tjere bshkekohes si Dr Sezai Agalliu, Dr.Ibrahim Dervishi, Dr. Manush Myftyu dhe me mjafte personalitete e te shquar vlonjate.
Gjate periudhes se punes ne Vlore, pushtuesit italian i propozuan disa here bashkepunim, duke perfituar edhe nga fakti se shoqja e tij ishte italjane.Ai si patriot i shquar qe ishte iu upergjigj kategorikisht se " gruan e kam marre per te krijuar familje dhe se une do t'i sherbeje vendit tim"! Per frymen e larte patriotio tike te tij flet edhe fakti, qe kur u plagos ne Vlore Azis Sharra, u thir nga Kryesia e Ballit kombetar per ta mjekuar e kurruar, kerkese te cilen e refuzoi si dhe ndihmesa e madhe humane dhe e pakursyer qe dha te plagosurve partizane qe luftonin maleve per Liri dhe Demokraci kunder pushtuesve. Per kete aresye me 11 nentor te vitit l943 vritet nga tradhetaret dhe bashkepunetoret me okupatoret nazi-fashiste.

Vrasja e tij mizore qe nje humbje e madhe jo vetem per popullin trim, liridashes dhe puinetor himariot por edhe per gjithe popullin e shumevuajtur vlo njate.Hakmarrja per vrasjen e tij nga partizanet dhe udheheqja e Zones se pare Operative Vlore - Gjirokaster. qe e menjehershme. Jo vetem familja e tij po gjithe populli i Himarres me pikellim te thelle e lot ne sy, sic e kishte zakon, priti trupine tij dhe e percolli me dashuri e respekt te vecante per ne banesen e fundit, ne mbreterine e engjejve, duke e varrosur me nderime e homazhe qe meritonte, prane Ajodhimes se KIshes Ajo Pandes te Himares, ku si rregull varroseshin njerez te shquar te Krahines.

Pas clirimit emri i Dr Kacelanos mbeti i skalitur si i pavdekshem ne piedes talin e "Deshmoreve te rene per Clirimin e Atdheut". Shume njerez, kolege, bashkepunetore, bashkeluftetare dhe himariot te thjeshte e kane vleresuar shume si intelektual e human, mjek i shkelqyer dhe patriot i shquare, cilesi keto qe karakterizuan gjithe jeten e tij.

Por mjerisht, politika as dje dhe as sot , jo vetem ne Vlore por edhe ne Himare, nuk e ka vleresuar ne shkallen qe ai merotonte. Emri i tij edhe sot e kesaj dite, ne mijevjecarin e trete, nuk i eshte vene asnje rruge ose rrugice as edhe nje qendre shendetesore, si ne Himare ashtu edhe ne Vlore.. Ky eshte qendrim i pafalshem, me gjithese motra, djemte dhe niperit e tij, njje gje te tille e kane kerkuar vazhdimisht.

Ka ardhe koha qe te rindreqen, sa s'eshte vone, gabimet te kesaj natyre. E pakta qe mund te behet per figuren, vepren dhe punen e ndershme te pa lodhur te Dr KACELANOS do te ishte qe Bashkia e Vlores dhe ajo e Himares ta shpallnin "Nderi i Vlores dhe i Himares" si dhe Qendres Shendetesore te Himares t'i jepet emrit "Dr Kostandin KACELANO " ", etj.

(Beni klik mbi figure per ta zmadhuar ate)

z. Andruci ishte nje nga kandidatet per kryetar bashkie ne Himare. Ambicja tij ishte e madhe por rezultati i vogel. E megjithate ai mundi te marre nje kshilletar bashkiak.

Pra cili eshte roli qe ka mare persiper, te bashkoje apo percaje Himaren? Koha do ta tregoje.

Lamtumirë Ezopit shiptar

Alma Mile

07-02-2007

Kadri Roshi ne filmin "Lulekuqe mbi mure"

Iku pa zhurmë. Ndoshta edhe me pengje. "Të gjitha rolet që nuk i luajta i kam pengje. Kështu e ka jeta e aktorit. Tërë jetën ëndërron, bën mirë që ëndërron e duhet të ëndërrojë me doemos". Kështu do të thoshte i madhi Kadri Roshi, tre vjet më parë, kur mbushi 80 vjeç. Pas një sëmundjeje disavjeçare, dje u largua përgjithmonë figura mit e aktrimit shqiptar. Për gati 60 vjet nuk iu nda skenës dhe ekranit duke realizuar karaktere që shënojnë kulminacione jo vetëm në karrierën e tij, por edhe në historinë e teatrit dhe kinemasë shqiptare. Kadri Roshi e filloi karrierën si aktor në Teatrin Popullor në moshën 21- vjeçare. Është një nga themeluesit e Teatrit Kombëtar dhe protagonist i filmit të parë artistik shqiptar, "Tana".Kaloi një fëmijëri të vështirë. Nuk arriti të merrte arsimimin e duhur ndaj u detyrua të bënte gjithëfarëlloj punësh kur ishte i ri. Teatri Popullor i hapi dyert si sufler, por shumë shpejt u evidentua si një talent në një vepër të Gogolit. Vazhdoi studimet në Zagreb e Pragë. Gjatë karrierës realizoi 170 role, më të shumtët në teatër, si "Halili dhe Hajria", "Revizori", "Familja e peshkatarit", "Arturo Ui", "Kohë e çmendur", "Dhelpra dhe rrushtë", ku roli i Ezopit, përkrah aktores Luiza Xhuvani, është i fundit në skenën e teatrit. Role të paharrueshme realizoi në kinema, si në filmat "Lulëkuqe mbi mure", ku për rolin e kujdestarit vlerësohet në Festivalin II të Filmit me çmimin special të aktorit më të mirë. Këtë çmim e merr sërish më 1981 për rolin e mësuesit patriot në "Liri a vdekje", dhe dy vjet më pas, për interpretimin tek "Era e ngrohtë e thellësive". Por nuk mund të mos përmenden karakteret e realizuara tek "Gjeneral gramafoni", "Këshilltarët", "Njeriu me top", të cilin do ta quante edhe si arritjen më të madhe të karrierës së tij. Në një kohë kur kinematë ishin shkatërruar, Kadri Roshi merr Kupën e Karrierës në Festivalin e Dhjetë të Filmit Shqiptar, në vitin 1995, për një nga rolet e fundit të karrierës tek "Kolonel Bunker". Mbante titullin "Artist i popullit" dhe "Nderi i Kombit". Kur mbushi 80 vjeç ndonëse shëndeti po e tradhtonte ai tha: "Sa të kem fuqi do të luaj. Sa të jem në këmbë. Megjithëse këmbët kanë filluar të më dridhen, por edhe duke u dridhur do të hiqem zvarrë". Përkeqësimi i shëndetit e tërhoqi atë nga jeta artistike, edhe pse vazhdonte të kishte oferta të vashdueshme nga regjisorët. Sot në orën 12.30, në ambientet e Teatrit Kombëtar zhvillohet ceremonia e lamtumirës, ndërsa në 14.00 kortezhi mortor niset drejt banesës së fundit.

Timo Flloko

Roshi, një magjistar i aktrimit

Shumë herë janë gjendur përballë në sheshxhirim dhe vështrimi therës e ka tronditur thellë. Shumë herë partnerë, por edhe miq të mirë. Për artistin Timo Flloko, Kadri Roshi është aktori më i madh i të gjitha kohërave krahas Naim Frashërit e Mihal Popit. "Krijoi role të fuqishme në kinema e teatër, duke qenë një shkollë e vërtetë për artistët e rinj. Personalisht e kisha partner, por edhe mik shumë të mirë. Ishte shumë i ri në marrëdhënie dhe asnjëherë nuk e kam menduar më të moshuar se vetja. Ishte i komunikueshëm, i zgjuar, i thellë, me humor dhe i sertë në momente të caktuara", - tregon Flloko, ndërsa shton se karakteret e realizuara nga Roshi në teatër janë të paarritshëm. Veçon "Ezopin", apo "Arturo Ui", që nuk arriti të filmohej. "Po kaq i mrekullueshëm ishte edhe në kinema, ku ka realizuar figura të paarritshme, si ajo e kujdestarit tek "Lulëkuqe mbi mure". Në atë film interpretonim së bashku, por nuk patëm asnjë skenë bashkë. Kjo figurë ishte arritja e këtij filmi", - thotë Flloko që në këtë film kishte rolin e mësuesit. Janë sërish përballë tek "Njeriu me top". Kadri Roshi interpretonte kreun e Fizëve, familjes në hasmëri. "Ishte një skenar i realizuar nga dora e një mjeshtri siç është Dritëro Agolli dhe figura e plakut Mere është mitike. Atëherë pyesja veten si mund të materializohej në kinema kjo figurë dhe e pashë tek Kadri Roshi. Ai kishte një logjikë të jashtëzakonshme dhe një aftësi hipnotike për të tërhequr shikuesin dhe partnerët. Mbaj mend një skenë në këtë film, kur ai më trondit me një vështrim që më hedh, kur unë kam gjuajtur mbi mullarët e tij. Ishte i larmishëm dhe loja e tij ishte gjithë lëng dhe e vërtetë", - vazhdon aktori, duke kujtuar gjithashtu edhe rolin e Zenel Morinës tek "Rrethimi i vogël", por edhe shumë e shumë role të tjera. "Është një humbje e madhe për artin shqiptar. Për çdo shqiptar është një krenari të ketë një bashkëkombas si Kadri Roshi".

Kadare in Athens-(olld doc about I Kadare)

Volume VI, Issue 2 -- May, 2005
The Englishing of Ismail Kadare
Notes of a retranslator

by
David Bellos

When I was asked ten years ago by Christopher MacLehose, the literary director of The Harvill Press, to take on the translation into English from the French translation of Ismail Kadare's Dosja H, I was initially dubious in the extreme. I knew no Albanian (and even now know only the tiniest scraps of that strange and difficult tongue). I also had principles ! Enough damage can be done in one language shift to make a double shift seem like a recipe, if not for disaster, then at least for pretty thin gruel. On the other hand, the book fascinated me; as I began to read more of Kadare in French I also realized that what was being put on my plate was a writer of the first importance, with an œuvre that was wide-ranging, coherent, intricately connected… and certainly worth bringing into English as well as could be done. But why not get it translated direct ? I asked MacLehose. He raised his long arms to the heavens. If you only knew… was his mysterious and unanswerable reply.

It so happened that at about that time I saw an episode of the BBC "Video Diaries" series set in Albania. It was a kind of video log in the first person by a country doctor, Ylli Hassani, a man so destitute that he did not even have a stethoscope for patients even more destitute than he. He had learned English exclusively from listening (illegally) to BBC radio broadcasts, and he turned out to be as well-informed about the fortunes and back-stories of Liverpool United as any authentic Scouser. At the end of the program it was revealed that as a way of recompensing the doctor for having made the documentary, the BBC had brought him to England to fulfill his wildest dream -- to go to a Liverpool versus Manchester United cup final. I rang the producers to find out if Hassani was still in the UK, and yes, he was. I contacted him and asked him if he would like to help me translate Kadare, by telling me when my version of the French departed a lot, or a little, from the Albanian original. He came to stay, we got on with the work for a day or two, and then he disappeared. I later learned that he had managed to get a proper visa and to enroll at a medical school to obtain recognized or at least recognizable qualifications, so that was the end of the two-handed idea.

Who else knew Albanian ? In Britain, remarkably few people: a sole member of the linguistics department of my university, a couple of people at the School of Oriental and African Studies at the University of London… But no-one that my publisher could find who was a gifted and stylish literary translator, and also willing and free to do the job. (I have subsequently learned that there are some distinguished Englishmen proficient in Albanian -- Noel Malcolm, now of All Souls College, Oxford, and Julian Pettifer, at the BBC, but I'm not at all sure they would have wanted then, or would want now, to work for the rates of pay of a literary translator… )

I went to Paris to meet Kadare himself and to quiz him (in French) on the problems and mysteries of the text. At that time (1994) he was preparing the first volumes of the extraordinary bi-lingual Complete Works series that Fayard has now brought out as far Volume 12 (and continuing). He showed me how he was working, checking the French against the Albanian… and vice versa. Yes, he said, I do change the Albanian when I feel that the French is better. He was not at all worried about being translated from his French translations; in fact, he said, he really preferred it that way. I then learned one of the reasons why.

Isolated, isolationist, tyrannical and mad, Enver Hoxha's Albania never signed any copyright convention. (The post-communist Albanian Republic finally signed the Berne Convention on March 6, 1994). For the bulk of Kadare's writing life, therefore, none of his works in Albanian was protected by international copyright, and were thus simultaneously free (anyone could publish a translation, anywhere, just like that) and unavailable (no self-respecting publisher could buy the rights, since there were no rights to be bought). That's why it was simply easier to trade the French versions, which were of course © Librairie Arthème Fayard (or © Éditions Albin Michel, for the first works).

Because of the lack of copyright, the Albanians themselves had produced English-language versions of some of Kadare's works: there are editions of The General of the Dead Army, The Castle (a cut and censored version of the novel now (and originally) called Les Tambours de la Pluie), and of various of Kadare's "duty" works such as An Autobiography of the People in Verse translated into English by Albanian linguists working in Tirana (whose knowledge of the language had presumably been gained, like Ylli Hassani's, from BBC sports reports). I now have a couple of these Tirana editions: they are dreadful -- accurate, no doubt, but in a language now completely out of date, and in a style so wooden it would float. (One work was translated in the US by an American-Albanian, Arshi Pipa, but I need to learn more about this figure before making any comment on his career.)

Kadare has long been translated into German directly from Albanian, but for that there is a good reason: a German scholar virtually invented the discipline of Albanology, and there has long been a tradition of teaching Albanian in German universities. In Holland, too, Kadare is translated directly -- but then, Dutch authorities paid two experienced translators a good salary for two years simply to go and learn Albanian in order to do the job. Britan and America have neither those traditions, nor such support for translation.

In addition, Kadare's French texts are more than merely professional translations. The great, late Jusuf Vrioni, who has told his story in a wonderful memoir called Mondes effaces. Souvenirs d'un Européen (Paris: Jean-Claude Lattès, 2001) learned French in France before the Second World War. In 1945, like many exiles, he decided to return to help build a new Albania from the ashes of multiple occupation and civil war. He was promptly thrown in jail for being a member of the wrong class. During his long imprisonment, he started translating into French simply to keep his memory of civilization alive, and to stop himself going mad. It was his translation into French of The General of the Dead Army that was taken out of the country and acquired by Albin Michel, and that translation led to the Italian edition, which led to the film (starring Mastroianni)... which all led to Kadare acquiring a kind of sacred status in his own land, as just about the only Albanian heard of outside the country, apart from Enver and Nexhime Hoxha.

Vrioni translated everything Kadare wrote; Kadare's French was good enough for him to be able to read and appreciate Vrioni's labors; there were also things that Vrioni could keep in the French that had to be cut or altered from the Albanian; and there were of course whole works appearing in French that never came out as books, or never came out at all, in the people's paradise of socialist Albania. I never met Vrioni: he came to France again only toward the very end of his life, to be greeted as a hero at the Assises de la traduction littéraire at Arles.

What I had translated, then, when I produced my English version of The File on H, was something more than a book by Ismail Kadare. It was a book by Kadare co-produced by one of the strangest but most effective translation pairs of all time. Vrioni's French is fluid, spare, slightly old-fashioned ... and not quite native. It has a poetry of its own, which I cannot compare to the original, of course, but which pleases and satisfies the author of the original. It may not be an obvious way to go about things, but translation is, on occasions, like politics, the art of the possible.

Many other English-language translators have done one or two Kadare novels, from French (Derek Coltman, Barbara Bray, Jon Rothschild, Emile Capouya) and from Albanian (Peter Constantine, John Hodgson). Their work is not to be discounted, but their multiplicity has to do in part with the contorted history of Albin Michel's and Fayard's sale of rights to English-language publishers. It is often difficult for French publishers to imagine just how hard it is for foreign fiction to get a hearing in the US and the UK, and they do not always chose well, or consistently, in signing deals. The late Emile Capouya, of New Amsterdam Books, persisted heroically in trying to get Kadare an audience in the US, but he lost a lot of money over his small publishing house; Saqi Books, in the UK, which specializes in the Orient (and includes Albania, I guess, because of the Ottoman background) teamed up with New Amsterdam for a while; but then Fayard decided to move Kadare to Morrow in the US, a quite different kind of firm which predictably dropped the author after one book, which sold pitiful quantities.

From the early 1990s, Harvill (originally, Collins Harvill, then The Harvill Press) picked up Kadare, reprinting titles from the Saqi backlist, and commissioning new translations year by year. Harvill is just about the only British house that specializes in foreign literature, and it found a partner in due course in Arcade, in New York. That is why the bulk of Kadare's work is now with those two houses, and is translated by people who have done many other titles for them (Barbara Bray, and myself). Alas, Harvill has now been forced into the sidelines and the torch has been passed to a Scottish independent, Canongate, as far as the UK is concerned, though in the US Arcade still holds it aloft.

Kadare's low profile in the Engish-speaking world is partly due to the fact that he speaks no English and is thus not available for speaking tours, lectures, radio and television interviews -- the kind of author-promotion which seems an essential ingredient for a prominent career as a writer nowadays. (Even an interview with the BBC last week in the wake of the announcement of the Man Booker International Prize was cancelled on grounds that a voice-over translation would make "bad radio".) But as Kadare's stint at Bard College last fall, and his "performance" at Princeton in December demonstrate, it is possible, with proper preparation, to reach an English-language audience through simultaneous interpretation. It just costs a lot !

Jusuf Vrioni died in 2002, and a competition was held to find his successor. Four finalists were read "blind" by publisher's readers (Kadare did not even look at the submissions) and the unanimous verdict went -- not to a Frenchman, but to another and perhaps equally special Albanian, Tedi Papavrami, a concert violinist now based in Geneva. Papavrami's French is far more intricate than Vrioni's, I might say it is almost baroque, and I think the change of tone will be noticeable in The Successor, the next of Kadare's novels to appear in English (probably this fall). Kadare claims his own style in Albanian hasn't changed one bit, but he does not mind at all that his French work has been moved in the direction of greater linguistic complexity.

My own impression is that Kadare has long understood the constraints of writing "double" -- for his Albanian readers, on the one hand, and for a world audience, on the other. He doesn't think that anything he writes in prose is "untranslatable" -- on the contrary, he thinks that what he has to say will come through in pretty much any language. He could hardly be more different in his attitude to linguistic particularity than (for example) Milan Kundera, who insists that even his original punctuation in Czech be reproduced without alteration in English translation.

What I try to do in my twice-removed translations of Kadare from French is to respect the simplicity of the language, and at the same time to decorate it with those classical and Shakespearean associations that seem to me to hover over nearly all he writes. For Kadare is not, in any ordinary sense, a contemporary writer, that's to say a writer engaged with contemporary trends and fashions. He's a story-teller – a bard – a rhapsode, indeed, spinning yarns that are always slightly strange yet hauntingly familiar. One day, I hope, a literary translator with fluent Albanian will devote a lifetime to translating the entire œuvre over again. In the meantime, I am honored to be able to do my little bit to make this remarkable writer accessible to English speakers the world over.