Kënga himarjote shqipe dhe ajo greqisht (Lambro Ruci)

http://www.himara.eu/adver/KHimariot/konferenca3_1.html

pjesa e trete e referatit , paraqitur ne konferencen e tee panhimarjote:

DYGJUHËSIA E HIMARËS DHE INTERPRETIME TË REJA (Llambro RUCI)

Studiuesit tanë që janë marrë me historinë e Himarës, nuk e pranojnë ekzistencën e këngës në gjuhën greke në këtë krahinë. Duke rimarrë vërejtjen e studiuesit Rami Memushaj, i cili thekson mungesën e kësaj lloj kënge: "Është e vërtetë se në fshatrat dygjuhëse të Himarës këndohet edhe greqisht. Mirëpo këtu nuk është fjala për këngë dhe melodi greke, po për përkthime të teksteve shqip të këngëve, të cilat këndohen "labçe himarjote"". librave greqisht të dy himarjotëve, Llambro Spiros dhe Kosta Dedes (nga Dhërmiu)."

Në librin e vunjotasit Llambro Spiro, gjendet kënga "Rrimarrja e kalasë nga himarjotët", të cilën autori e përcjell me këtë shënim: "Por për rimarrjen e Kalasë së Panormos nga himarjotët, ekziston dhe himni vijues popullor për rrethimin, që u ruajt, dhe të cilin trimat himariotë nën komandën e Karaiskaqit, e këndonin me në krye Kristo Begën nga Vunoi, që gjeti vdekje heroike bashkë me prijësin e vet gjatë luftës së Akropolit, dhe varri i tij gjendet në N. Faliro."⁴²

Kjo këngë, në strukturën ritmike dhe figurative, nuk ngjan të jetë përkthim i ndonjë kënge shqipe "labo-himarjote", por është këngë tipike epirote, me një rezonancë të vrullshme të rezistencës antiturke, besoj me tingëllimat e ciklit të këngëve të armatolëve dhe kleftëve kundër pushtuesve osmanë.

Po kjo ngjarje heroike e dramatike, është pasqyruar dhe në një këngë shqipe "Pashkëtë s'na zunë mirë"⁴³, botuar nga Fane Veizi Është e habitshme, por kemi perceptimin e një ngjarjeje të vërtetë, nën dy këndvështrime artistike, ku spikat fryma e pathyer luftarake dhe e qëndresës, si dhe vizatimi epik i personazheve të përbashkët: Pilos, Spiros, Llambros, Fotos, Jorgos kalorës - kavalier Jorgua, Zahon trumbetar - Lala Zahon me burinë etj., që ndeshen me trumbat e Ali Pashës. Të dy këto këngë kanë ndryshime të dukshme në arsenalin krijues, në mjetet shprehëse, vargun, ritmin etj., duke dëshmuar se këngët greqisht si e mësipërmja "Rrimarrja e kalasë nga himarjotët", nuk janë përkthime nga shqipja, por krijime me një teknikë tjetër artistike.

Por edhe në librin e përmendur të Kosta Dedes për Dhërmiun e Himarës (bot. v. 1978, fq. 259-261), gjenden disa këngë greqisht, që autori i quan "Këngë popullore vendase nga poetë anonimë".

Në dallim nga vjersha e mësipërme (marrë nga Ll. Spiro), që ka karakter të theksuar epik dhe luftarak, ku elementët e legjendës i japin krijimit një sfond homerik, krijimet e përzgjedhura nga Kosta Dede shquhen për ndjeshmërinë e tyre lirike dhe për lidhjen me peizazhin himarjot. Këto vjersha janë ngjizur në jetën e përditshme, me mallin e fshehtë për një syzezë të shtrenjtë, që i përngjan pemës së limonit, lemonesë, siç thotë populli, me ëndrrën e martesës për t'u bërë zonjë shtëpie, tradhtinë në dashuri etj.

Gjithë ditën

Gjithë ditën dhe mbrëma-mbrëma,/ dhe mbrëma-mbrëma diellin thërret, /dil diell, dil, dil një copë e vogël,/ që të shëtisim nëpër kopsht,/ ku janë syzezat dhe vetullgajtanet/ dil diell, dil, dil një copë e vogël,/ që të pyes në ke parë Himarën,/ Spilenë, Jalin edhe Jaliskarin.

Tre vajza mesëholla (valle)

Tre vajza mesholla, mesholla/ shkuan në fusha vetëm, vetëm./ Njëra tjetrës i thoshte, i thoshte:/ -Eh, këtu ku ne vemi, ku ne vemi,/ sikur të dilte dikush, more dikush,/ të na merrte të tria, të tria,/ tre vajza mesholla, mesholla.

Në fshatrat greqishtfolëse himarjote është karakteristike se këndohet dhe vajtohet shqip, duke mos përjashtuar sidomos këngën lirike në greqisht në raste gëzimesh familjare dhe festash të komunitetit, sepse nëse gjuha është mjet komunikimi dhe shprehje të gjendjes shpirtërore të njerëzve, s'ka sesi që të mos këndohej dhe të thureshin këngë edhe në gjuhën e përditshme. Madje E. Liri shkruan për Anastasin, shoqëruesin e tij vunjotas në rrugëtimin e Himarës: "Ndonjëherë këndonte pa pushim e me sa kishte në kokë një këngë greke, të cilës i shtonte variacione me krisma pistolete në intervale të parregullta."⁴⁴

Edhe në fushën e toponimisë dhe onomastikës ka një prirje për t'i shpjeguar gjërat sipas parapëlqimit, madje duke mënjanuar variantet e tjera që bien ndesh me pasionet dhe bindjet e autorëve. Madje ka patur edhe një përpjekje për të ndërruar emrat e fshatarve. Sipas rrëfimit të cituar të Gjeto Kolës për Himarën, në sythin "Etimologji", pasi analizon prejardhjen e emrave të fshatrave himarjote, "nga librat dhe nga goja e popullit", që dalin kryesisht me origjinë nga greqishtja, thotë:

"Nji komisjon që u pat mbledhë me 16 Mars 1927 perba prej të gjithë arsimtarve të krahines e parsis së vendit, pjestar e sekretar i të cillit pata kenë un, mbas sa bisedimesh pat vendosë që katundi Himarë të pagzohet me emnin "Vetëtimë" tuj kenë se ndollet buzë malevet t' Akrocherau-nit që shqyp d.m.th. "Malet e Rrfenavet" = Vetëtimavet."

Po ashtu Vunoi "koha e ma teper propaganda e huej tuj dashtë me i helenizue deri emnat e katundevet, e me zhdukë çdo shej kombsije shqiptare, ka sjellë fjalen Bunon në Vuno që d. m. th. Mal."në "Mjegllosh"; Dhërmiu: "Per të njallë ndjenjat kombtare n'at popull e në kujtim të nji ndolljes historike, komisjoni pat vendosë që aj katund të pagzohej me emnin e lagjes Gjin-Lekë, që thuhet bark i ardhun prej Krujet kur percollen Gjonin e II Skanderbe n'ikjen e tij per Itali si u tha ma siper"; Palasë: "Komisjoni, mbassi e shqyrtoj mirë punen, pat vendue që ma, mirë të thirrej katundi ÇIKA tuj kenë se fshati gjindet në faqe të ktij mali"; Qeparo: "Komisjoni pat vendosë të quhet me emnin e malit të tij Gjin-Vlash"; Kudhës: "Komisjoni pat thanë që të qendronte emni i maparëshëm pse fjeshtë shqip"; Piluri: "Komisjoni, tuj marrë parasyshë jeten fjeshtë malsore që çojnë banorët e ktij fshati e mbassi asht edhe krejt i veçuem tjerësh, mendoj me e thirrë Malsi ase të mbetet fjala Pilur"; emri i krahinës: "Prandej komisjoni, i mbshtetun edhe dishirit të shum vendasvet e tuj marrë parasyshë edhe kto që thamë ma siper se himarjott nëgojohen si bregas, e pa t'arsyeshme të thirret Nënprefektura e Bregdetit."

Ç'është e vërteta pikërisht ky "komision" vendosi t'u ndërronte emrat fshatrave të Himarës nga ato me origjinë greke në emërtime malesh e grykash, për t'i këputur kësisoj çdo lidhje me lashtësinë e vet kaone dhe epirote.

Por himarjotët, siç kishin bërë jetë e mot me arbitraritetin dhe dhunën e shtetit apo të pushtetit perandorak, nuk mund të pranonin një vulgaritet administrativ, që i privonte nga kujtesa historike: "Në popull, - shkruan Viron Koka - shkaktoi pakënaqësi të madhe edhe vendimi qeveritar i vitit 1927 për ndryshimin e emrave të fshatrave me pretekstin se ato ishin emra grekë dhe duheshin zëvendësuar me emra shqiptarë. Ky vendim u zbatua vetëm nga administrata, por jo nga populli."⁴⁵

***

Nga analiza dhe kundërshtia e interpretimeve të mësipërme për futjen e greqishtes nga faktorë jashtëhimarjotë të kohës së Ali Pashë Tepelënës dhe Shën Kozmait, si: kisha e shkolla në greqisht, migrimi e punësimi i përkohshëm në territore greke, detaria, martesat më vajza greke, apo mbartja e greqishtes nga luftëtarët himarjotë të Revolucionit grek, mund të arrihet përfundimi se kemi të bëjmë me faktorë anësorë, që nuk mund të ngulitin një gjuhë tjetër në familje, apo ta bëjnë gjuhë të nënës.

Do të ishte e udhës dhe serioze për çdo studiues që ndërfutet në labirintin kulturor dhe gjuhësor të Himarës, të paktën të merrte në konsideratë rezervën e shprehur nga historiani i shquar Kristo Frashëri lidhur me gjuhët e folura në këtë trevë:

"Sot në përgjithësi edhe historiografia shqiptare pranon se banorët e këtyre tre fshatrave, ndonëse jo të gjithë, e njohin greqishten. Por origjinën e saj historianët shqiptarë e shpjegojnë me ndikimin që ka ushtruar kisha greko-fanariote në Shqipëri dhe pjesërisht me kontaktet tregtare që këto fshatra kanë patur me qendra tregtare të afërta greke, kryesisht me Korfuzin dhe me ishujt e tjerë jonianë. Por, nëse është e vërtetë se greqishtja përdorej në familje edhe nga gratë, këta dy faktorë nuk janë bindës. E para se kisha fanariote dhe shkolla greke kanë vepruar jo vetëm në këta tre fshatra greqishtfolës të Himarës, por edhe në fshatrat e tjerë me banorë ortodoksë të Shqipërisë Jugore, kurse popullsia mbeti vetëm shqipfolëse. E dyta, se kontaktet tregtare të himarjotëve me grekët, mund të shpjegojnë depërtimin e greqishtes te burrat, por jo te gratë. Por këto shpjegime janë të pamjaftueshme."⁴⁶

Njëherësh del në pah mungesa e studimeve të thelluara për shumë aspekte të historisë dhe të kulturës himarjote, si në fushën e dygjuhësisë së trevës, mungesa e gërmimeve arkeologjike dhe ajo e njohjes së drejtpërdrejtë me dokumentet kishtare, diplomatike dhe ushtarake të Romës, Lecces, Otrantos, Korfuzit, Napolit, dhe veçanërisht të Venedikut, që kanë të bëjnë me Himarën. Besoj se përmes tyre do të mund të ndriçoheshin më mirë jo vetëm zakonet dhe tradita e vetëqeverisjes himarjote, por edhe elemente të tilla siç është dygjuhësia e krahinës.

Nga studiuesit shqiptarë, Dhori Q. Qirjazi (Universiteti i Selanikut), në një punim interesant "Rreth marrëdhënieve të së folmes greke të Himarës me të folmet e tjera të greqishtes së re", ka përvijuar jo vetëm historikun e teorive dhe hipotezave mbi mënyrën dhe kohën e krijimit të kësaj enklave greqishtfolëse, por edhe jetëgjatësinë dhe tiparet thelbësore të kësaj idiome. Nga ky studim janë zgjedhur fragmentet e mëposhtme:

"Pra, çfarë janë himarjotët? Janë vendas apo erdhën prej brigjeve përballë të Italisë, nga Mani, Kreta, Ponti? Apo mos vallë janë që të dyja, d.m.th. një bërthamë anase elementi greqishtfolës me mbishtresime të kohëpaskohshme ardhësish homoglotë dhe heteroglotë?

Pro versionit të parë ("anas") duket se është Μ. Dhendhias⁴⁷, ndërsa zgjidhja e mesme ("anas" dhe "ardhës") pranohet prej Dh. Vajakakos-it⁴⁸, që e sheh me rezerva vendosjen e mundshme të banorëve të Manit në Himarë: "Për vërtetimin e traditës gojore nuk disponojmë sigurisht dëshmi historike"⁴⁹.

Qëndrimi negativ i Dhendhias-it ndaj traditës gojore bazohet në faktin se nuk ekzistojnë konkordanca specifike mes Manit dhe Himarës, por edhe ngaqë "Ka shumë gjasë ... që tradita gojore të ketë buruar nga ngjashmëria që paraqiste, sidomos në raport me turqit, gjendja e himarjotëve dhe e banorëve të Manit"⁵⁰.

...Por le t'i rikthehemi pyetjes sonë të parë: Anas apo ardhës himarjotët? Në librin e tij interesant për Dhërmiun (gr. Δρυμάδες), autori K. N. Dhedhes (Κ. Ν. Δέδες) shkruan ndër të tjera: "Tre fshatrat e Himarës, Himara, Dhërmiu, Palasa, e ruajtën të paprekur gjuhën e tyre greke. .... Tani, nëse në çdo fshat hasen një numër veçorish gjuhësore, kjo mbase buron prej shkaqesh dhe ndikimesh, të përftuara prej lëvizjes së popullsive. Ky kapitull është e nevojshme të studiohet posaçërisht prej gjuhëtarëve"⁵¹.

Dhe vërtet, konstatimi ynë i parë është se, tej ndryshimeve që paraqesin të folmet lokale⁵² të Himarës-fshat dhe të Dhërmiut-Palasës (palatalizim në Himarë, vokalizëm gjysmëverior në dy fshatrat e tjerë), ekziston një substrat i përbashkët, që lidhet ose me faza më të hershme të greqishtes ose me zhvillime të cilat nuk i gjejmë (ose nuk i gjejmë me të njëjtën shtrirje) në vatra të tjera të arealit të greqishtes. Pra, nëse ekzistonte një përbashkësi, është logjike që lëvizjet e grupeve të popullsisë të lidhen së pari me shfaqjen e karakteristikave që çuan në divergim gjuhësor.

... Nëse biem dakord që e folmja greqisht e Himarës ka elemente mëvetësie që burojnë prej veçantive glotogjeografike të kësaj pike, do të duhet të shqyrtojmë edhe shtrirjen në kohë të saj. Substrati i pasur dorik i të folmes himarjote (emër φάγας në Himarë, khs. dorisht φαγός ‘dru dushku', toponime si Φαγέος në Palasë dhe Παγά ‘burim' (khs. πηγή) në tri pika të ndryshme, Καπόρι në Dhërmi, khs. dorisht κάπος ‘kopsht', etj.) dhe arkaizmat leksikorë (αgίδα < gr.vj. ακίς ‘sasi e vogël', κυβέρτι < gr.vj. κυβέρτιον ‘koshere bletësh', καθαίρω < gr.vj. καθαίρω ‘pastroj', όρθα < gr.vj. όρνις ‘pulë', kallëzore όρνιθα, etj.)⁵³ dëshmojnë praninë diakronike të greqishtes në rajonin më të gjerë.

Toponimet greke të shpërhapura përgjatë bregdetit flasin për prani emërvënësish që, duke qenë anas apo kalimtarë, japin e marrin me detin, njohin pikat e mbrojtura të tij (Λιμνιώνας, Πάνορμος, Γιαλισκάρι, Βαθυμιώνας, Αυλών, Καραβοστάσι etj.), dhe kur e shohin të egërsuar, e marrin me të mirë duke gdhendur fjalë lutëse në shkëmbenj (shih toponimin στα Γράμματα, në VP të Palasës). Janë të interesuar gjithashtu për vendkalimet (Πόρος, Διαπόρι) si dhe për veçoritë e relievit të brezit bregdetar (Εφτάβρυσος, Πρίνος, Δραλέος, Ρωπλέος, etj.).

Argumentet për praninë diakronike të greqishtes në këto vise bëhen edhe më solide po të marrim parasysh shkallën e ndikimit të saj në mjedisin rrethues shqipfolës. Ekzistenca, f. v., në të folmen greke të Himarës e një çerdheje emrash më -έα është e mundur të lidhet me praninë në gjuhën shqipe të huazimeve greke të llojit folé -(j)a (<φωλέα), mirgalé -(j)a (<αμυγδαλέα) etj. Gjithashtu, gjasat që greqishtja e Himarës të ketë ndërmjetësuar për depërtimin në shqipen të një numri fjalësh nga greqishtja e Italisë së Jugut, nuk duken të pathemelta po të nisemi nga fjala shqipe puhí -a, që pas mendimit tonë lidhet bindshëm me gr. It. jugut pujía < απογεία (αύρα) ‘fllad që vjen nga toka'⁵⁴.

Në lëndën e pasur dialektore të së folmes shqipe të Qeparoit⁵⁵, fshat i vendosur disa kilometra në jug të Himarës, gjejmë një sërë fjalësh që datohen në faza më të hershme të greqishtes. E tillë është dhékë -a ‘pjesë, copë e madhe', e krahasueshme me gr.vj. δάκος (το) ‘kafshim' [< gr.vj. δάκνω ‘kafshoj']⁵⁶, me metafoninë e njohur a > e të shqipes. Fjala haset edhe në arbëreshët e Greqisë si dhákë-a ‘kafshatë' (Andros, Eube)⁵⁷ dhe ‘ashkël druri' (Salaminë)⁵⁸. Ka interes të thuhet se edhe në shqip fjala kafshátë vjen prej foljes kafshój. Krahas fjalëve grúzë -a dhe krúzë -a të Qeparoit (‘bimë njëvjeçare ... që përdoret si ushqim për njëthundrakët'), trajtave të ndryshme të saj në Epir (γρούζο, γρούζα), Korfuz (κρούζα) dhe në Italinë e Jugut (kliza, kriza, klisa), të cilat burojnë prej gr.vj. κνύζα⁵⁹, në Vunoin shqipfolës të Himarës, ndodhur mes Himarës-fshat dhe Dhërmiut, dëshmohet fjala onogrúzë-a⁶⁰, që mund të lidhet me gr. *ονογρούζα < *ονοκνύζα. Ekzistenca e fjalës greke të padëshmuar tjetërkund mund të konsiderohet e sigurt jo vetëm ngaqë kemi fitonime të tjera të lashta me përbërës të parë të kompozitës elementin ονο- (ονόπορδον, ονόπυξος, ονοκάρδιον)⁶¹, por edhe sepse krahas fjalës tashmë të rrallë onogrúzë haset në fshatrat e Himarës edhe sinonimi i saj gruzëgomáre⁶².

Pas këtij rishqyrtimi të përmbledhur të çështjes, mund të arrijmë në përfundimin se e folmja greke e Himarës nuk ka tipare afrie specifike apo ekskluzive me asnjërën prej të folmeve të tjera të greqishtes së re, të tilla që të na bindin për prejardhjen apo bartjen e saj prej një pike tjetër të arealit greqishtfolës (Manit, etj.). Faktet gjuhësore të parashtruara dëshmojnë për një prani të hershme të greqishtes në këtë pikë të bregdetit të Jonit. Njohja më e mirë e greqishtes së Himarës dhe e tablosë komplekse të dialekteve të greqishtes së re besojmë se do ta pasurojë më tej vargun e argumenteve që parashtruam." ⁶³

Përmbledhje.

Shtrimi i hamëndjeve mbi shpjegimin e së folurës greqisht në tre fshatrat e krahinës së Himarës (Palasë, Dhërmi dhe Himarë) si gjuhë kryesore (ndryshe nga fshatrat e tjera të krahinës dhe ato që e rrethojnë) është fokusi i punimit. Përmes një analize të detajuar autori merr në shqyrtim dhe argumenton mbi këto hamëndje sikurse janë futja përmes punësimit në ishujt grekë, lidhjeve tregëtare me ishujt, martesave me vajza greke , qëndrimit në vëndet e huaja sidomos nga stratiotët, predikimeve në gjuhën greke si dhe pranisë së shkollave greke. Të dhënat e paraqitur nga autorë himariotë, shqiptarë sikundër edhe grekë japin diapazonin e këtyre hamëndjeve që shpesh nuk bazohen në realitetin. Kënga Himariote në shqip dhe greqisht përbën një temë që sillet ne një këndvështrim të ri sikurse edhe individualiteti të folurës së greke në Himarë.

Summary

The exposure of different hypothesis on the introduction of the Greek language as main language in three villages of the region of Himara (Palasa, Drimadhes and Himara different from other villages of the same region and the neghbouring villages is the focus of the paper. Through a detail analysis the author discuss and argues these hypothesis such as from the temporary employment and trade relations with Greek islands, marriages with Greek women, residence in foreign countries especially from stradiotes; use of Greek preaching by clergy, and presence of Greek schools. Findings from Himariote, Albanian as well as Greek sources refer to a situation which in most of the cases are not based on the reality on the ground. The Himariote songs in Albanian and Greek and the pecularities of the Greek spoken language in these three villages of Himara is another topic discussed.

---

Studiuesit tanë që janë marrë me historinë e Himarës, nuk e pranojnë ekzistencën e këngës në gjuhën greke në këtë krahinë. Duke rimarrë vërejtjen e studiuesit Rami Memushaj, i cili thekson mungesën e kësaj lloj kënge: "Është e vërtetë se në fshatrat dygjuhëse të Himarës këndohet edhe greqisht. Mirëpo këtu nuk është fjala për këngë dhe melodi greke, po për përkthime të teksteve shqip të këngëve, të cilat këndohen "labçe himarjote"". librave greqisht të dy himarjotëve, Llambro Spiros dhe Kosta Dedes (nga Dhërmiu)."

Në librin e vunjotasit Llambro Spiro, gjendet kënga "Rrimarrja e kalasë nga himarjotët", të cilën autori e përcjell me këtë shënim: "Por për rimarrjen e Kalasë së Panormos nga himarjotët, ekziston dhe himni vijues popullor për rrethimin, që u ruajt, dhe të cilin trimat himariotë nën komandën e Karaiskaqit, e këndonin me në krye Kristo Begën nga Vunoi, që gjeti vdekje heroike bashkë me prijësin e vet gjatë luftës së Akropolit, dhe varri i tij gjendet në N. Faliro."⁴²

Kjo këngë, në strukturën ritmike dhe figurative, nuk ngjan të jetë përkthim i ndonjë kënge shqipe "labo-himarjote", por është këngë tipike epirote, me një rezonancë të vrullshme të rezistencës antiturke, besoj me tingëllimat e ciklit të këngëve të armatolëve dhe kleftëve kundër pushtuesve osmanë.

Po kjo ngjarje heroike e dramatike, është pasqyruar dhe në një këngë shqipe "Pashkëtë s'na zunë mirë"⁴³, botuar nga Fane Veizi Është e habitshme, por kemi perceptimin e një ngjarjeje të vërtetë, nën dy këndvështrime artistike, ku spikat fryma e pathyer luftarake dhe e qëndresës, si dhe vizatimi epik i personazheve të përbashkët: Pilos, Spiros, Llambros, Fotos, Jorgos kalorës - kavalier Jorgua, Zahon trumbetar - Lala Zahon me burinë etj., që ndeshen me trumbat e Ali Pashës. Të dy këto këngë kanë ndryshime të dukshme në arsenalin krijues, në mjetet shprehëse, vargun, ritmin etj., duke dëshmuar se këngët greqisht si e mësipërmja "Rrimarrja e kalasë nga himarjotët", nuk janë përkthime nga shqipja, por krijime me një teknikë tjetër artistike.

Por edhe në librin e përmendur të Kosta Dedes për Dhërmiun e Himarës (bot. v. 1978, fq. 259-261), gjenden disa këngë greqisht, që autori i quan "Këngë popullore vendase nga poetë anonimë".

Në dallim nga vjersha e mësipërme (marrë nga Ll. Spiro), që ka karakter të theksuar epik dhe luftarak, ku elementët e legjendës i japin krijimit një sfond homerik, krijimet e përzgjedhura nga Kosta Dede shquhen për ndjeshmërinë e tyre lirike dhe për lidhjen me peizazhin himarjot. Këto vjersha janë ngjizur në jetën e përditshme, me mallin e fshehtë për një syzezë të shtrenjtë, që i përngjan pemës së limonit, lemonesë, siç thotë populli, me ëndrrën e martesës për t'u bërë zonjë shtëpie, tradhtinë në dashuri etj.

Gjithë ditën

Gjithë ditën dhe mbrëma-mbrëma,/ dhe mbrëma-mbrëma diellin thërret, /dil diell, dil, dil një copë e vogël,/ që të shëtisim nëpër kopsht,/ ku janë syzezat dhe vetullgajtanet/ dil diell, dil, dil një copë e vogël,/ që të pyes në ke parë Himarën,/ Spilenë, Jalin edhe Jaliskarin.

Tre vajza mesëholla (valle)

Tre vajza mesholla, mesholla/ shkuan në fusha vetëm, vetëm./ Njëra tjetrës i thoshte, i thoshte:/ -Eh, këtu ku ne vemi, ku ne vemi,/ sikur të dilte dikush, more dikush,/ të na merrte të tria, të tria,/ tre vajza mesholla, mesholla.

Në fshatrat greqishtfolëse himarjote është karakteristike se këndohet dhe vajtohet shqip, duke mos përjashtuar sidomos këngën lirike në greqisht në raste gëzimesh familjare dhe festash të komunitetit, sepse nëse gjuha është mjet komunikimi dhe shprehje të gjendjes shpirtërore të njerëzve, s'ka sesi që të mos këndohej dhe të thureshin këngë edhe në gjuhën e përditshme. Madje E. Liri shkruan për Anastasin, shoqëruesin e tij vunjotas në rrugëtimin e Himarës: "Ndonjëherë këndonte pa pushim e me sa kishte në kokë një këngë greke, të cilës i shtonte variacione me krisma pistolete në intervale të parregullta."⁴⁴

Edhe në fushën e toponimisë dhe onomastikës ka një prirje për t'i shpjeguar gjërat sipas parapëlqimit, madje duke mënjanuar variantet e tjera që bien ndesh me pasionet dhe bindjet e autorëve. Madje ka patur edhe një përpjekje për të ndërruar emrat e fshatarve. Sipas rrëfimit të cituar të Gjeto Kolës për Himarën, në sythin "Etimologji", pasi analizon prejardhjen e emrave të fshatrave himarjote, "nga librat dhe nga goja e popullit", që dalin kryesisht me origjinë nga greqishtja, thotë:

"Nji komisjon që u pat mbledhë me 16 Mars 1927 perba prej të gjithë arsimtarve të krahines e parsis së vendit, pjestar e sekretar i të cillit pata kenë un, mbas sa bisedimesh pat vendosë që katundi Himarë të pagzohet me emnin "Vetëtimë" tuj kenë se ndollet buzë malevet t' Akrocherau-nit që shqyp d.m.th. "Malet e Rrfenavet" = Vetëtimavet."

Po ashtu Vunoi "koha e ma teper propaganda e huej tuj dashtë me i helenizue deri emnat e katundevet, e me zhdukë çdo shej kombsije shqiptare, ka sjellë fjalen Bunon në Vuno që d. m. th. Mal."në "Mjegllosh"; Dhërmiu: "Per të njallë ndjenjat kombtare n'at popull e në kujtim të nji ndolljes historike, komisjoni pat vendosë që aj katund të pagzohej me emnin e lagjes Gjin-Lekë, që thuhet bark i ardhun prej Krujet kur percollen Gjonin e II Skanderbe n'ikjen e tij per Itali si u tha ma siper"; Palasë: "Komisjoni, mbassi e shqyrtoj mirë punen, pat vendue që ma, mirë të thirrej katundi ÇIKA tuj kenë se fshati gjindet në faqe të ktij mali"; Qeparo: "Komisjoni pat vendosë të quhet me emnin e malit të tij Gjin-Vlash"; Kudhës: "Komisjoni pat thanë që të qendronte emni i maparëshëm pse fjeshtë shqip"; Piluri: "Komisjoni, tuj marrë parasyshë jeten fjeshtë malsore që çojnë banorët e ktij fshati e mbassi asht edhe krejt i veçuem tjerësh, mendoj me e thirrë Malsi ase të mbetet fjala Pilur"; emri i krahinës: "Prandej komisjoni, i mbshtetun edhe dishirit të shum vendasvet e tuj marrë parasyshë edhe kto që thamë ma siper se himarjott nëgojohen si bregas, e pa t'arsyeshme të thirret Nënprefektura e Bregdetit."

Ç'është e vërteta pikërisht ky "komision" vendosi t'u ndërronte emrat fshatrave të Himarës nga ato me origjinë greke në emërtime malesh e grykash, për t'i këputur kësisoj çdo lidhje me lashtësinë e vet kaone dhe epirote.

Por himarjotët, siç kishin bërë jetë e mot me arbitraritetin dhe dhunën e shtetit apo të pushtetit perandorak, nuk mund të pranonin një vulgaritet administrativ, që i privonte nga kujtesa historike: "Në popull, - shkruan Viron Koka - shkaktoi pakënaqësi të madhe edhe vendimi qeveritar i vitit 1927 për ndryshimin e emrave të fshatrave me pretekstin se ato ishin emra grekë dhe duheshin zëvendësuar me emra shqiptarë. Ky vendim u zbatua vetëm nga administrata, por jo nga populli."⁴⁵

***

Nga analiza dhe kundërshtia e interpretimeve të mësipërme për futjen e greqishtes nga faktorë jashtëhimarjotë të kohës së Ali Pashë Tepelënës dhe Shën Kozmait, si: kisha e shkolla në greqisht, migrimi e punësimi i përkohshëm në territore greke, detaria, martesat më vajza greke, apo mbartja e greqishtes nga luftëtarët himarjotë të Revolucionit grek, mund të arrihet përfundimi se kemi të bëjmë me faktorë anësorë, që nuk mund të ngulitin një gjuhë tjetër në familje, apo ta bëjnë gjuhë të nënës.

Do të ishte e udhës dhe serioze për çdo studiues që ndërfutet në labirintin kulturor dhe gjuhësor të Himarës, të paktën të merrte në konsideratë rezervën e shprehur nga historiani i shquar Kristo Frashëri lidhur me gjuhët e folura në këtë trevë:

"Sot në përgjithësi edhe historiografia shqiptare pranon se banorët e këtyre tre fshatrave, ndonëse jo të gjithë, e njohin greqishten. Por origjinën e saj historianët shqiptarë e shpjegojnë me ndikimin që ka ushtruar kisha greko-fanariote në Shqipëri dhe pjesërisht me kontaktet tregtare që këto fshatra kanë patur me qendra tregtare të afërta greke, kryesisht me Korfuzin dhe me ishujt e tjerë jonianë. Por, nëse është e vërtetë se greqishtja përdorej në familje edhe nga gratë, këta dy faktorë nuk janë bindës. E para se kisha fanariote dhe shkolla greke kanë vepruar jo vetëm në këta tre fshatra greqishtfolës të Himarës, por edhe në fshatrat e tjerë me banorë ortodoksë të Shqipërisë Jugore, kurse popullsia mbeti vetëm shqipfolëse. E dyta, se kontaktet tregtare të himarjotëve me grekët, mund të shpjegojnë depërtimin e greqishtes te burrat, por jo te gratë. Por këto shpjegime janë të pamjaftueshme."⁴⁶

Njëherësh del në pah mungesa e studimeve të thelluara për shumë aspekte të historisë dhe të kulturës himarjote, si në fushën e dygjuhësisë së trevës, mungesa e gërmimeve arkeologjike dhe ajo e njohjes së drejtpërdrejtë me dokumentet kishtare, diplomatike dhe ushtarake të Romës, Lecces, Otrantos, Korfuzit, Napolit, dhe veçanërisht të Venedikut, që kanë të bëjnë me Himarën. Besoj se përmes tyre do të mund të ndriçoheshin më mirë jo vetëm zakonet dhe tradita e vetëqeverisjes himarjote, por edhe elemente të tilla siç është dygjuhësia e krahinës.

Nga studiuesit shqiptarë, Dhori Q. Qirjazi (Universiteti i Selanikut), në një punim interesant "Rreth marrëdhënieve të së folmes greke të Himarës me të folmet e tjera të greqishtes së re", ka përvijuar jo vetëm historikun e teorive dhe hipotezave mbi mënyrën dhe kohën e krijimit të kësaj enklave greqishtfolëse, por edhe jetëgjatësinë dhe tiparet thelbësore të kësaj idiome. Nga ky studim janë zgjedhur fragmentet e mëposhtme:

"Pra, çfarë janë himarjotët? Janë vendas apo erdhën prej brigjeve përballë të Italisë, nga Mani, Kreta, Ponti? Apo mos vallë janë që të dyja, d.m.th. një bërthamë anase elementi greqishtfolës me mbishtresime të kohëpaskohshme ardhësish homoglotë dhe heteroglotë?

Pro versionit të parë ("anas") duket se është Μ. Dhendhias⁴⁷, ndërsa zgjidhja e mesme ("anas" dhe "ardhës") pranohet prej Dh. Vajakakos-it⁴⁸, që e sheh me rezerva vendosjen e mundshme të banorëve të Manit në Himarë: "Për vërtetimin e traditës gojore nuk disponojmë sigurisht dëshmi historike"⁴⁹.

Qëndrimi negativ i Dhendhias-it ndaj traditës gojore bazohet në faktin se nuk ekzistojnë konkordanca specifike mes Manit dhe Himarës, por edhe ngaqë "Ka shumë gjasë ... që tradita gojore të ketë buruar nga ngjashmëria që paraqiste, sidomos në raport me turqit, gjendja e himarjotëve dhe e banorëve të Manit"⁵⁰.

...Por le t'i rikthehemi pyetjes sonë të parë: Anas apo ardhës himarjotët? Në librin e tij interesant për Dhërmiun (gr. Δρυμάδες), autori K. N. Dhedhes (Κ. Ν. Δέδες) shkruan ndër të tjera: "Tre fshatrat e Himarës, Himara, Dhërmiu, Palasa, e ruajtën të paprekur gjuhën e tyre greke. .... Tani, nëse në çdo fshat hasen një numër veçorish gjuhësore, kjo mbase buron prej shkaqesh dhe ndikimesh, të përftuara prej lëvizjes së popullsive. Ky kapitull është e nevojshme të studiohet posaçërisht prej gjuhëtarëve"⁵¹.

Dhe vërtet, konstatimi ynë i parë është se, tej ndryshimeve që paraqesin të folmet lokale⁵² të Himarës-fshat dhe të Dhërmiut-Palasës (palatalizim në Himarë, vokalizëm gjysmëverior në dy fshatrat e tjerë), ekziston një substrat i përbashkët, që lidhet ose me faza më të hershme të greqishtes ose me zhvillime të cilat nuk i gjejmë (ose nuk i gjejmë me të njëjtën shtrirje) në vatra të tjera të arealit të greqishtes. Pra, nëse ekzistonte një përbashkësi, është logjike që lëvizjet e grupeve të popullsisë të lidhen së pari me shfaqjen e karakteristikave që çuan në divergim gjuhësor.

... Nëse biem dakord që e folmja greqisht e Himarës ka elemente mëvetësie që burojnë prej veçantive glotogjeografike të kësaj pike, do të duhet të shqyrtojmë edhe shtrirjen në kohë të saj. Substrati i pasur dorik i të folmes himarjote (emër φάγας në Himarë, khs. dorisht φαγός ‘dru dushku', toponime si Φαγέος në Palasë dhe Παγά ‘burim' (khs. πηγή) në tri pika të ndryshme, Καπόρι në Dhërmi, khs. dorisht κάπος ‘kopsht', etj.) dhe arkaizmat leksikorë (αgίδα < gr.vj. ακίς ‘sasi e vogël', κυβέρτι < gr.vj. κυβέρτιον ‘koshere bletësh', καθαίρω < gr.vj. καθαίρω ‘pastroj', όρθα < gr.vj. όρνις ‘pulë', kallëzore όρνιθα, etj.)⁵³ dëshmojnë praninë diakronike të greqishtes në rajonin më të gjerë.

Toponimet greke të shpërhapura përgjatë bregdetit flasin për prani emërvënësish që, duke qenë anas apo kalimtarë, japin e marrin me detin, njohin pikat e mbrojtura të tij (Λιμνιώνας, Πάνορμος, Γιαλισκάρι, Βαθυμιώνας, Αυλών, Καραβοστάσι etj.), dhe kur e shohin të egërsuar, e marrin me të mirë duke gdhendur fjalë lutëse në shkëmbenj (shih toponimin στα Γράμματα, në VP të Palasës). Janë të interesuar gjithashtu për vendkalimet (Πόρος, Διαπόρι) si dhe për veçoritë e relievit të brezit bregdetar (Εφτάβρυσος, Πρίνος, Δραλέος, Ρωπλέος, etj.).

Argumentet për praninë diakronike të greqishtes në këto vise bëhen edhe më solide po të marrim parasysh shkallën e ndikimit të saj në mjedisin rrethues shqipfolës. Ekzistenca, f. v., në të folmen greke të Himarës e një çerdheje emrash më -έα është e mundur të lidhet me praninë në gjuhën shqipe të huazimeve greke të llojit folé -(j)a (<φωλέα), mirgalé -(j)a (<αμυγδαλέα) etj. Gjithashtu, gjasat që greqishtja e Himarës të ketë ndërmjetësuar për depërtimin në shqipen të një numri fjalësh nga greqishtja e Italisë së Jugut, nuk duken të pathemelta po të nisemi nga fjala shqipe puhí -a, që pas mendimit tonë lidhet bindshëm me gr. It. jugut pujía < απογεία (αύρα) ‘fllad që vjen nga toka'⁵⁴.

Në lëndën e pasur dialektore të së folmes shqipe të Qeparoit⁵⁵, fshat i vendosur disa kilometra në jug të Himarës, gjejmë një sërë fjalësh që datohen në faza më të hershme të greqishtes. E tillë është dhékë -a ‘pjesë, copë e madhe', e krahasueshme me gr.vj. δάκος (το) ‘kafshim' [< gr.vj. δάκνω ‘kafshoj']⁵⁶, me metafoninë e njohur a > e të shqipes. Fjala haset edhe në arbëreshët e Greqisë si dhákë-a ‘kafshatë' (Andros, Eube)⁵⁷ dhe ‘ashkël druri' (Salaminë)⁵⁸. Ka interes të thuhet se edhe në shqip fjala kafshátë vjen prej foljes kafshój. Krahas fjalëve grúzë -a dhe krúzë -a të Qeparoit (‘bimë njëvjeçare ... që përdoret si ushqim për njëthundrakët'), trajtave të ndryshme të saj në Epir (γρούζο, γρούζα), Korfuz (κρούζα) dhe në Italinë e Jugut (kliza, kriza, klisa), të cilat burojnë prej gr.vj. κνύζα⁵⁹, në Vunoin shqipfolës të Himarës, ndodhur mes Himarës-fshat dhe Dhërmiut, dëshmohet fjala onogrúzë-a⁶⁰, që mund të lidhet me gr. *ονογρούζα < *ονοκνύζα. Ekzistenca e fjalës greke të padëshmuar tjetërkund mund të konsiderohet e sigurt jo vetëm ngaqë kemi fitonime të tjera të lashta me përbërës të parë të kompozitës elementin ονο- (ονόπορδον, ονόπυξος, ονοκάρδιον)⁶¹, por edhe sepse krahas fjalës tashmë të rrallë onogrúzë haset në fshatrat e Himarës edhe sinonimi i saj gruzëgomáre⁶².

Pas këtij rishqyrtimi të përmbledhur të çështjes, mund të arrijmë në përfundimin se e folmja greke e Himarës nuk ka tipare afrie specifike apo ekskluzive me asnjërën prej të folmeve të tjera të greqishtes së re, të tilla që të na bindin për prejardhjen apo bartjen e saj prej një pike tjetër të arealit greqishtfolës (Manit, etj.). Faktet gjuhësore të parashtruara dëshmojnë për një prani të hershme të greqishtes në këtë pikë të bregdetit të Jonit. Njohja më e mirë e greqishtes së Himarës dhe e tablosë komplekse të dialekteve të greqishtes së re besojmë se do ta pasurojë më tej vargun e argumenteve që parashtruam." ⁶³

Përmbledhje.

Shtrimi i hamëndjeve mbi shpjegimin e së folurës greqisht në tre fshatrat e krahinës së Himarës (Palasë, Dhërmi dhe Himarë) si gjuhë kryesore (ndryshe nga fshatrat e tjera të krahinës dhe ato që e rrethojnë) është fokusi i punimit. Përmes një analize të detajuar autori merr në shqyrtim dhe argumenton mbi këto hamëndje sikurse janë futja përmes punësimit në ishujt grekë, lidhjeve tregëtare me ishujt, martesave me vajza greke , qëndrimit në vëndet e huaja sidomos nga stratiotët, predikimeve në gjuhën greke si dhe pranisë së shkollave greke. Të dhënat e paraqitur nga autorë himariotë, shqiptarë sikundër edhe grekë japin diapazonin e këtyre hamëndjeve që shpesh nuk bazohen në realitetin. Kënga Himariote në shqip dhe greqisht përbën një temë që sillet ne një këndvështrim të ri sikurse edhe individualiteti të folurës së greke në Himarë.

Summary

The exposure of different hypothesis on the introduction of the Greek language as main language in three villages of the region of Himara (Palasa, Drimadhes and Himara different from other villages of the same region and the neghbouring villages is the focus of the paper. Through a detail analysis the author discuss and argues these hypothesis such as from the temporary employment and trade relations with Greek islands, marriages with Greek women, residence in foreign countries especially from stradiotes; use of Greek preaching by clergy, and presence of Greek schools. Findings from Himariote, Albanian as well as Greek sources refer to a situation which in most of the cases are not based on the reality on the ground. The Himariote songs in Albanian and Greek and the pecularities of the Greek spoken language in these three villages of Himara is another topic discussed.

---

Στην Αλβανία πωλούνται τα λεηλατημένα εμπορεύματα της Αθήνας!

post by Dimitris Georgiou [dgeorgiou66@yahoo.com]

Αυτό που έκαναν πάντοτε, συνεχίζουν να κάνουν: ληστείες, δολοφονίες, πλιάτσικο. Αυτή είναι η βδελυρή ράτσα των καλλικαντζάρων που τους δώσαν το όνομα αλβανοί... Τα ίδια στην τουρκοκρατία, τα ίδια και στη νέα φραγκοκρατία...

Η ώρα τους όμως έρχεται...

Τρεις μόλις ημέρες μετά τη λεηλασία καταστημάτων από κουκουλοφόρους, άρχισαν να προωθούνται σε φθηνές τιμές στην αλβανική αγορά!

Τίποτα τελικά δεν γίνεται τυχαία... Τρεις μόλις ημέρες μετά τη λεηλασία από κουκουλοφόρους καταστημάτων στο κέντρο της Αθήνας, τα κλεμμένα εμπορεύματα άρχισαν να προωθούνται ήδη στην αγορά της Αλβανίας. Σε μαγαζιά, αλλά κυρίως στα παζάρια (στην Αλβανία γίνονται καθημερινά) πωλούνται εμπορεύματα (ρούχα, παπούτσια, κινητά) από τα..............
κατεστραμμένα μαγαζιά της Αθήνας. Σύμφωνα με τηλεφωνήματα από την Αλβανία, τόσο στο Αργυρόκαστρο όσο και στους Αγίους Σαράντα, ακόμη και στα Τίρανα,

επιτήδειοι βγάζουν χρήματα από τα λεηλατημένα της ελληνικής πρωτεύουσας , τα οποία διαθέτουν σε φθηνές τιμές. Μάλιστα δε διστάζουν να λένε ότι τα πράγματα αυτά είναι από την Αθήνα. Ένα σημείο προς έρευνα είναι πώς και από ποιους διοχετεύτηκαν στην Αλβανία σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα; Προφανώς πέρασαν από τα σύνορα είτε παράνομα είτε με φαινομενικά νομότυπο τρόπο. Να σημειωθεί ότι στην Αλβανία είχαν καταλήξει και παλαιότερα διάφορα είδη από πλιάτσικο κουκουλοφόρων στα μαγαζιά του κέντρου της Αθήνας.
"ΠΛΥΝΤΗΡΙΟ" ΤΗΣ ΠΑΡΑΝΟΜΙΑΣ Η ΑΛΒΑΝΙΑ
Όπως λένε κάποιοι που γνωρίζουν πρόσωπα και καταστάσεις η Αλβανία λειτουργεί ως "πλυντήριο" της παρανομίας! Εκεί γίνεται πολλές φορές ξέπλυμα βρώμικου χρήματος, ενώ η μαύρη αγορά είναι σε άνθηση. Γιατί συμβαίνει αυτό; Διότι η Αλβανία στηρίζεται κυρίως στην παραοικονομία και στο παρεμπόριο. Επιπλέον δεν υπάρχουν υγιείς μηχανισμοί ελέγχου. Έτσι κυκλώματα από την Ελλάδα, αλλά και από την Ιταλία χρησιμοποιούν το αλβανικό έδαφος και σύστημα για κάλυψη.
ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΕΥΘΥΝΩΝ
Στο μεταξύ στην Ελλάδα διενεργείται προκαταρκτική εξέταση για τις καταστροφές που υπέστησαν οι επιχειρήσεις στο κέντρο της Αθήνας την Κυριακή, την οποία διέταξε η προϊσταμένη της εισαγγελίας Πρωτοδικών Ελένη Ράικου.
Η έρευνα αφορά μεταξύ άλλων στις καταγγελίες καταστηματαρχών ότι πριν προκληθούν εμπρησμοί στις επιχειρήσεις τους κάποιοι τους ζήτησαν χρήματα για να μη βάλουν φωτιά. Σχετική καταγγελία έκανε ο ιδιοκτήτης κινηματογράφου, ο οποίος υποστηρίζει ότι κάποια άτομα πριν πυρποληθεί το κτίριο του ζήτησαν χρήματα για να μην το κάψουν. Στους βανδαλισμούς στο κέντρο της Αθήνας, είτε αφορούν λεηλασίες καταστημάτων είτε πυρπολήσεις κτιρίων και καταστροφές δημόσιας περιουσίας.


www.katoci.com

Παραιτείται του μισθού του ο Κάρολος Παπούλιας

Διαβάστε στο NEWS 247 τι ζήτησε ο Κ. Παπούλιας από τον Ε. Βενιζέλος για την μισθοδοσία του (Vid)

Φεβρουάριος 15 2012 13:24

Με τον πρόεδρο της Δημοκρατίας συναντήθηκε ο υπουργός Οικονομικών Ε. Βενιζέλος, ο οποίος δήλωσε πως ο Κ. Παπούλιας παραιτείται του μισθού του.

Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ο Ε. Βενιζέλος του ανέφερε πως παραιτείται του μισθού που προβλέπεται, τον "παρακάλεσε" όπως είπε να κινήσει τις διαδικασίες.

H μηνιαία αποζημίωση που λαμβάνει ο πρόεδρος της Δημοκρατίας ισούται με το τετραπλάσιο της βουλευτικής απόζημίωσης, χωρίς τις όποιες προσαυξήσεις. Δηλαδή σήμερα, μικτά η αποζημίωση ανερχόταν σε 23.200 ευρώ το μήνα ή 278.400 το χρόνο. Τα καθαρά χρήματα φτάνουν τα 192.000 ευρώ.

"Πρόκειται για μία συμβολική κίνηση που τον τιμά", ειδικά εν μέσω των θυσιών που καλείται να κάνει ο ελληνικός λαός, δήλωσε εξερχόμενος του Προεδρικού Μεγάρου ο υπουργός Οικονομικών.

Παράλληλα, ερωτηθείς από τον Κ. Παπούλια, για το εάν αντέχει με όλες τις προετοιμασίες, ο Ε. Βενιζέλος απάντησε: "Αντέχω. Κύριε Πρόεδρε, η χώρα βρίσκεται στην κόψη του ξυραφιού, προσπαθούμε να οριστικοποιήσουμε τη συμφωνία για το νέο πρόγραμμα. Αυτό έχει καταστεί πάρα πολύ δύσκολο διότι είναι πάρα πολλοί αυτοί που παίζουν με την φωτιά. Παίζουν με την φωτιά και διεθνώς και στο εσωτερικό. Άλλοι παίζουν με πυρσούς και άλλοι παίζουν με σπίρτα. Αλλά ο κίνδυνος είναι εξίσου μεγάλος.

Δυστυχώς, τα διλήμματα είναι τραγικά. Το δίλημμα είναι θυσίες και περικοπές ή οικονομική καταστροφή, που θα συμπαρασύρει και την κοινωνία και ενδεχομένως και τους θεσμούς μας, το επίπεδο της Δημοκρατίας μας. Και γι’ αυτό πρέπει να λέμε όλη την αλήθεια. Πρέπει να πούμε στον ελληνικό λαό ποιοί είναι οι λόγοι που μας οδήγησαν εδώ και ποιοί είναι οι κίνδυνοι που μας περιβάλλουν".

Και συνέχισε, λέγοντας πως "στην Ευρωζώνη είναι αρκετοί αυτοί που δεν μας θέλουν πια και πρέπει να τους πείσουμε ότι εμείς μπορούμε να μείνουμε μέσα στην Ευρωζώνη, να ανακτήσουμε το έδαφος που έχουμε χάσει, να είμαστε ισότιμοι, αυτοδύναμοι και ανταγωνιστικοί, με προσπάθεια, βεβαίως, που πρέπει να την κάνουμε προς όφελος των παιδιών μας και των εγγονών μας.

Αυτό είναι κάτι εξαιρετικά δυσάρεστο, είναι ασυνήθιστο για τα δεδομένα της μεταπολιτευτικής, θα έλεγα της μεταπολεμικής, περιόδου, αλλά δυστυχώς εδώ έχουμε φτάσει, αυτή είναι η πρόκληση της δικής μας γενιάς.

Εσείς, ένας αγωνιστής, ένας άνθρωπος που έχει αντισταθεί, γνωρίζετε τι σημαίνει να είσαι αντιμέτωπος με προκλήσεις και με μεγάλα διλήμματα. Αυτό συμβαίνει τώρα".

Ο κ. Βενιζέλος είπε ότι θα ενημερώσει σχετικά τον πρωθυπουργό Λουκά Παπαδήμο και τα μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου.

Replike me zv/Kryetarin e Bashkise, Gjicali

Meqenese z.Gjicali ankohej pse kisha frike ti pergjigjesha dhe me qe nepermjet Club.. nuk kisha mesazh te tijin ne adresen time hapa faqen Clubhimara ku gjeta vertet nje "shkrim" i cili me drejtohej mua. Tani po, duhet te pergjigjem.

Para disa ditesh i theksoja z. Gjicali qe nuk do me terhiqte dot ti pergjigjesha ne banalitete e fyerje te stilit te tij "intelektual".  Fjalori i z.Gjicali nuk njihka kufij "intelektual" dhe zvargja e te shprehurit te mendimit shum tipike (te pakten nga shkrimet qe lexojme ne club)

Une me z. Gjicali kemi patur dhe kemi vetem dy divergjenca mendimi:

-Une isha kunder ligjit 7501 dhe Z.Irakli pro.

-Une isha kunder perzierjes ne politike te shoqeates, z.Irakli po.

Ketu u ndane rruget tona. Une mbeta pa merita z.Gjicali, rast i ralle qe autori vetnjeh meritat e tija (lexoni shkrimet e tija), me shume merita.

Une nuk kam qene kryetar bashkie e asnjehere s'mu dha rasti te bej politiken e bashkise. Nuk e kuptoj zemerimin e z.Irakli.

Z.Irakli di mjaft vepra te realizuara nga une. Nqs edhe anetaret e tjere te clab-it i dine e nuk i thone turpi i tyre.

Me hiqet verejtja pse u bera i gjalle pas 7 vjetesh. Gabimi im qe heshta. Por z.Gjicali nuk heshti vazhdoi te militoj ne shoqeata te ndryshme nga te cilat une di vetem "Laberia". Ndersa une mbeta vetem ne shoqeaten "Bregdeti"; e kur me therasin.

Shum ankesa ka z. Irakli per bashkine e Bollanos (pa cka se mi drejton mua). Si keshilltar i pamvarur ( 70 vota) pse s'ndoqi rrugen ligjore? Te pakten mua ne ate kohe asnjehere nuk mu ankua!? Nga ta dinja une i gjori ah-un e tij se me siguri kisha ne dore t'ja plotesonja.

Te me falni per nderprerjen se u nderpre energjia elektrike.

 

Le te kalojme ne temat e dites, te bejme edhe ndonje sherbim qellimit tone si Club.

Ne nje shkrim te z. Kleanth lexova nje propozim interesant: "koken e Jul Qesarit do ta ndrojme e do ti veme te Zaho Kokes, Jorgji Bollanos apo doktor Rexhos..."  Perse z. Gjicali nuk prononcohet?

Une psh. isha nga ata qe e kundershtojne "memorialin" dhe argumentin tim dhe bashkepatrioteve ne Tirane e Athine, e keni ne attach.  (shih me poshte) Po te doni ballafaqoheni me argumentin (kryevepra e kryeveprave) pro te z.Irakli. Behet fjale sipas tij per 140 000 000 leke te vjetra (dhen epesa okso otan egrapsa onirevete na fai, pale dhikotu provlima, dhen ma fora)

Ne kritiken drejtuar mua, ankohet z. Irakli per "dallaveret, mashtrimet dhe fallcifikimet me pronat e himarioteve .." (per te cilat i qan shpirti)  Cfar inelektuali i pamvarur na qenka kur nuk i nxerr publikisht? Le te diskretitohem une , apo me mban anen.

Sa per shprehjen e tij dinjitoze "pacet e himarioteve"  Ha ha ha se vetem era intelektual nuk vjen . Se pari i themi "munxe"  se dyti zere se nuk e lexova i nderuar Irakli.

Une propozoj te mos angazhojme Club-in me te tilla lloj debatesh. Kemi plot rruge perpara e le te vrasim mendjen per hallet. Po qe se ke ndonje  pyetje bej nje sforco e formuloje qarte e shkurt, e te jesh i sigurte qe do maresh pergjigje me aq sa di.

Do deshiroja edhe mendime te lexuesve qe te kuptoj gabimet e mia.

Maksim Rapo

 

 

Attached  (published before)

 

MEDITIM

          Ka disa dite qe bashkepatriotet tane ne Athine dhe Amerike (Lexo shtypin elektronik) po kundershtojne me passion nje vendim te Keshillit Bashkiak te Bashkise Himare lidhur me ngritjen e nje memoriali per nder te Jul Qesarit.

Ismail Kadare, ne shkrimin e tij “Identiteti Europian I Shqiptareve thote: Jemi I vetmi vend ne bote qe I thurim lavde dhe I ngejme monumente pushtuesit..”

Nga Bajroni mesuam per te paret tane: Te bijt e Himares qe s’falin as mikun….

Sa te cuditshem per boten, dhe sa normale konsiderohet nga ana jone, marja e vendimeve te tilla qe kush e di se kujt I sherbejne, Himares jo. E aq me vulgare eshte kjo cfaqe kur dirigjohet nga njerez medioker, pa vlera intelektuale e qe nuk kane asnje krenari per vendin e tyre.

Degjojme qe Keshilli Bashkiak ka mare vendim  te ngrihet permendorja e Jul Qesarit ne teritorin e Bashkise Himare.!!!

Qe Jul Qesari eshte nje nga personazhet me te spikatura ne historine se Romes, na e kane mesuar qe ne klasat e para. Ishte njeriu I cili,  ate qe donte do ta arinte me cdo mjet, njeriu me inteligjencen e vecante per ate kohe dhe kohen e sotme. Jul Qesari ishte nga te paktet figura te historise te cilet ishin ne gjendje te dirigjonin tre pune njekohesisht. Por qe qellimi final I tij ishte vendosja e diktatures ne Romen e lashte.

Se si futet ky personazh e mer vlera ne historine e Shqipeise ne pergjithesi, e te Himares ne vecanti, kete e dine vetem ata te cilet mendojne se e njohin mire historine dhe propozojne  te ngrene bustin e Jul Qeasarit. Ketij diktatori. Te cilin e vrane shoket etij me te ngushte. Diktatura dhe Republika ne historine e njerezimit kane qene gjate gjithe kohes ne lufte te pa pajtueshme.

Sipas ketyre inisiatoreve,  bustet e Jul Qesarit duhet te ishin ne gjith Afriken e Veriut, Spanje, Apenine (ku hodhi zaret) e ne cdo rrugice te Romes etj.

Per nje vizitor te kulturuar, do te ishte teper interesante te mesonte qe Jul Qesari (te cilit ne krahine I ruhet akoma mbiemri, ndofta koincidence, ndofta jo) ka marshuar kunder armikut te tij neper teritorin e Himares. Teritor ky qe ne ate kohe ishte I perfshire ne  perandorine Romake. Per te kryer pushtimin te mos harojme qe Roma dogji 70 qytete te Epirit te dikurshem. Dhe kaq. Nje pllake shpjeguese e kesaj historise do vinte nje tulle ne godinen turistike te cilen duam te ngreme.

Por kjo per mendimin tim eshte e dyta. E para eshte te vleresojme historine tone. Jo te servilosemi shumkujt I cili ndofta s’ka histori apo nuk e njeh ate.  Me historine e Himares mburemi ne dhe e gjithe historiografia. Pra me pak vemendje le te ngreme lapidaret e paraardhsve tane, le te mbushet krahina me pllaka shpjeguese per vizitoret e te marin fund kondrat ndaj njeri tjetrit. “ Per inat te sime vjehre…” nuk na con asgjekundi. Historia e Himares nuk eshte prone e Bollanos apo ndonje tjetri. Prandaj s’ka arsye te meremi me figurat e botes duke haruar tonat.

Drejtuesit, pushtetar apo politik kane mjaft per te mesur nga historia e Himares. Le te civilizohen nepermjet historise se Himares e te mos bien pre e pasionit dhe mediokrietit.

E po qe se nuk u del koha, krahina ka mjaft figura te njohura shkencore te politikes, shoqerore e kulturoro sportive,  tek te cilet mund te mbeshteten.

Le te tregojme qe edhe ne pasardhesit e te pareve tane, jemi te qyteteruar. Me pare duam vehten dhe pastaj adhurojme boten, sado qe ta meritoj.

Ajo e cila  bie ne sy per keq eshte qe komuniteti Himariot ka shume probleme per te zgjidhur. Shoqeata e cila e propozon kete bust pse nuk ndihet per pronat e Himares, per ambjentin, per mungesen e studimeve, qe si rezultat po demtohet e ardhmja e turizmit nga ndertimet e pa sistem e pa leje? Valle kjo qe shohim sot eshte ajo te cilen duhet tu leme si trashegimi? Nuk besojme qe memoriali Qesarit I jep pergjigje problemeve te kohes.

Le te kujtojme Cajupin per nje moment: “Mjaft punove per te tjeret o fatkeq….”

Maksim Rapo

 

 

Llambro Ruci: Si është gjendur greqishtja në Himarë?

Pjesa e dyte,

DYGJUHËSIA E HIMARËS DHE INTERPRETIME TË REJA

http://www.scribd.com/doc/81102251/Llambro-Ruci-Dygjuhesia-e-Himares-Dhe-Inter-Pre-Time-Te-Reja

referat i mbajtur ne Konferncen e tretë panhimarjote –Dhërmi- Qershor 2011

Sesi është gjendur greqishtja në Himarë, në fshatrat greqishtfolëse Palasë, Dhërmi, Himarë, janë rrekur ta zgjidhin në mënyrë shteruese mjaft autorë, si K. Frashëri, Sh. Demiraj, K. Prifti, R. Memushaj, Sh. Sinani, L. Malltezi, F. Bixhili, etj., që krahas historisë së krahinës, janë marrë enkas me këtë problem. Por duke përgjithësuar dhe duke vlerësuar këto kontribute në studimin e të kaluarës, jetës materiale e shpirtërore të krahinës, vihet re se qerthulli i literaturës dhe i dëshmive është i kufizuar e jo bindës.

Dhe në mungesë të argumenteve e fakteve, bëhen hamendësime, madje kur realiteti gjuhësor dëshmon ndryshe.

Hamendja e parë: Përmes punësimit të përkohshëm në territoret greke në kontinent apo nëpër ishujt jonianë .

“Nuk përjashtohet mundësia, - shkruan Foto Bixhili, - që të jetë folur greqishtja, për arsyet që njohëm, edhe në Himarë, si dhe në zona të tjera të Iperit. Popujt e këtyre zonave kanë qenë në lidhje të vazhdueshme e të paprera me fqinjët jugorë dhe të ishujve të Jonit. Shumë himariotë, siç dëshmohet, jo vetëm për shkëmbim shkonin deri në Selanik, Atikë e Kretë, se Korfunë, Levkadhën dhe Qefaloninë i kishin afër, por dhe si punëtorë stinorë, ashtu siç vinin edhe prej tyre në Himarë...”

Por nëse ky fakt do të ishte i vërtetë dhe jo detaj letrar, do të duhej që në këtë rast brenda fshatrave të Himarës të kishte një përzgjedhje të sofistikuar, ku nga mbledhja e ullinjve apo punimet e tjera bujqësore të mërgimit sezonal, të përjashtoheshin Vunoi, Iliasi, Qeparoi dhe më tej Nivica, Shën Vasili etj., kur pozita gjeografike dhe ekonomia për gjithë Bregdetin himarjot është pothuaj e njëjtë.

Por ndodhte dhe ndryshe. Në librin e Aleko Rapos për historinë e Himarës, jepet një karakteristikë e shtegtimeve himarjote për të përballuar varfërinë dhe sigurimin e mjeteve të jetesës: “Në raportet e tij, Pano Bixhili, nga pozita e konsullit rus në Vlorë, shkruante në relacionet drejtuar Ministrisë së Jashtme Ruse se, mbi 500 himariotë të varfër, u detyruan të vijnë në bahçet e ullinjve të bejlerëve të Kaninës për t’ua mbledhur për një mëditje të ulët; një masë po aq e madhe syresh shkonin në Korfuz, po në sezonin e mbledhjes së ullinjve.”²⁰

Po ashtu Eduard Liri në ditarin e tij të udhëtimeve përmend po të njëjtin fakt: “Pak më poshtë në faqe të malit, takuam një grup udhëtarësh himarjotë; s’ka njerëz që lëvizin kaq shumë sa himarjotët. Ishin nja tetëdhjetë a njëqind gra të ngarkuara si s’kisha parë askund tjetër, së bashku me të afërmit e tyre meshkuj, të cilët e ngjitnin malin për qejf të tyre, kurse gratë ishin ngarkuar me guna, foshnja e bohçe. ...Grupi ishte nisur për në Vlorë për të punuar në ullishta gjatë dimrit.”²¹

Mirë që në çdo lloj emigrimi shkonin himarjotët, por që të vinin në Bregdet grekë për punët e stinës, edhe nëse ka ndodhur, siç përmend Pukëvili, ishte gjë e rrallë; krahina ishte me burime të kufizuara ekonomike, që mezi mjaftonin për të siguruar mbijetesën dhe diçka për shkëmbim. Por nëse këtu nënkuptohen ca bucelarë e vozëtarë, kallajxhinj dhe lundërbërës, apo ata, që punonin në çifligjet e Aliut (kjo është një e dhënë pas pushtimit të Bregdetit të Poshtëm më 1798, kur ai i ktheu në çifligje të veta Nivicën, Ajio (Shën) Vasilin, Ondacovon (Hundëcovën), Likursin), çdo argument bie vetiu. Mjafton t’u referohemi akteve origjinale që ndodhen në Arkivin Shtetëror të Vjenës: Konfernca e tretë panhimarjote –Dhërmi- Qershor 2011

“Burimi ushqimor kryesor i popullatës, - shkruan kapiteni Dedoviç në relacionin drejtuar perandorit Franc Josef në korrik 1787 - është blegtoria si dhe prerja e lëndës pyjore, prodhimet e të cilave shkëmbehen në Shqipëri kundrejt drithërave, dhe në Korfuz kundrejt pëlhurave dhe nevojave të tjera. Porse tregti atje nuk bëhet.”²²

Hamëndja e dytë: Përmes shkëmbimeve tregtare me bregdetin dhe ishujt jonianë

Po të marrim parasysh të dhënat e udhëtarëve të ndryshëm, që kaluan nëpër bregun himarjot, sidomos të misionarëve unitë, të cilët jetuan në Dhërmi, Himarë, Palasë, Vuno, për një periudhë shtrirë rreth në një shekull e gjysmë, do të shënojmë se vendi kishte një prodhim kryesisht për nevojat e veta (në kohë paqeje e të korrash të mbara), si dhe disa produkte që mund të shkëmbeheshin me Korfuzin si pikëmbërritje më e lehtë dhe më e afërt. Këto dëshmojnë disa vëzhgime (Letra e Joan Kamillit 1668; Raporti Dedoviç për krahinën e Himarës, 1787), po edhe përshkrimet e Likut, mysafir i kapedan Zahojorgjit në qytezën e Himarës (1805) etj.

Detaria himarjote është përdorur për të mbështetur tezën për mbartjen e greqishtes përmes punësimit stinor në territoret greke në kontinent apo nëpër ishujt jonianë, si dhe përmes shkëmbimeve tregtare me to, apo me largimet e përkohshme për t’i shpëtuar inkursioneve apo fushatave të pushtuesve turq...

Madje K. Frashëri²³, F. Bixhili²⁴ etj. për të bërë dallimet mes greqishtfolësve (Palasa, Dhërmi dhe Himarë) e shqipfolësve (Vuno, Qeparo, Kudhës dhe Pilur), të parët i bëjën detarë, apo me fshatra-liman në kontakt me botën greke, të dytët të përjashtuar nga kjo mundësi etj.

Por ndarja e banorëve të fshatrave të Himarës bregdetare në dy njësi, kryesisht në blegtorë dhe kryesisht në detarë, është hipotetike dhe e pasaktë, sepse nuk mbështetet në të dhëna konkrete, as në traditën popullore të Bregut.

Kleanth Andoni shkruan: “Dihet që himariotët kanë qenë detarë të zotë... Armatorë të tillë të suksesshëm ka pasur sidomos nga Vunoi, nga Dhërmiu, nga Himara e nga Qeparoi.”²⁵

Dr. Natasha Sotiri: “Mjeshtria më e parapëlqyer për burrat e Qeparoit, ashtu si për gjithë krahinën e Himarës, ka qenë lundrimi e tregtia, që fillimisht gërshetohej me piraterinë. Me mjete lundrimi të thjeshta (barka, që në këtë të folme quhen felluka) e moderne, ata i binin Mesdheut kryq e tërthor për të transportuar bagëti e kripë nga një vend në tjetrin dhe për të plaçkitur anijet e huaja. Nga fundi i shekullit të XIX, ata filluan ta lënë piraterinë dhe të merren vetëm me tregti, që e bënin me firma tregtare në Korfuz, Trieste, Napoli, Aleksandri, Britani të Madhe etj.”²⁶

Gjeto Kola ka një pasazh edhe për marinën himarjote: “Himara si thame ma parë asht e vendueme nder shpate malesh në breg të detit, të cillët gadi të gjith ulen pingul në det. Prej natyret ky popull asht detarë sidomos Dhermijasit, Vunjotasit e Qeparjotasit.”²⁷

Hamëndja e tretë: Liturgjia dhe roli i klerit në përhapjen e greqishtes në Himarë

Liturgjia, sigurisht që mund të ndikojë në një rreth të caktuar shërbenjësish të kishës, ndër klerikët, por s’është e mundur të kallë gjuhën në vatrat familjare, që punët e zotit i linin në kishë dhe merreshin me punët e tyre të përditshme. Konfernca e tretë panhimarjote –Dhërmi- Qershor 2011

Por edhe klerikët çfarë formimi kishin dhe a mund të ndikonin ata në futjen e greqishtes në familje?

Siç kemi thënë, Misionari i parë i Romës, që ka shkelur shtigjet himarjote, ka qenë qiprioti Neofit Rodinos, i cili shkruan për manastire himarjote: “...Nuk ka manastir që të ketë ndonjë njeri të arsimuar, te i cili të rrëfehen dhe të ruajnë përcaktimet e kishës... të rrëfejnë të keqen që kanë dhe ta ndreqin nuk duan...”²⁸

Në një letër dërguar nga Himara, Nilo Katalanoja shkruan: “Tani për tani predikimi konsiston te Testamenti i vjetër dhe i Ri dhe te Etërit e Shenjtë; as që mund të arrihet në çështje të veçanta të Koncilit të Firences për shkak të paaftësisë së subjekteve: nuk ka persona të arsimuar. Priftërinjtë mezi dinë të lexojnë, as që kuptojnë shumë atë (që lexojnë); pjesërisht ngaqë merren me punë të mundimshme (materiale); pjesërisht për mungesë udhërrëfimi.”²⁹

Hamëndja e katërt: Shkollat në gjuhë greke

Himara është një krahinë, që e ka kërkuar shkollën njëlloj si dritën, bukën, armën, lirinë. Madje edhe duke sakrifikuar apo “mëkatuar” me besimin e saj ortodoks, duke pranuar murgjit bazilianë-emisarë të Romës katolike, vetëm e vetëm që të hapnin shkolla, që këto vatra të dijes të mbeteshin të ndezura për të ndriçuar mendjen dhe udhën e fëmijëve, për priftërinj, ushtarakë dhe njerëz të ditur... Dhe kjo prirje ishte e natyrshme për një popull, që ndiqte udhët e deteve e përtejdeteve, me etjen e njohjes së botëve, gjuhëve dhe kulturave të tjera.

Por edhe pse shkollat (ashtu si dhe liturgjia) zhvilloheshin në gjuhën greke (Schiroi raporton më 1729 se u mësonte fëmijëve dhe të rinjve shkrim-këndim greqisht e latinisht³⁰), duhen patur parasysh që institucione të tilla gjatë sundimit osman, nën kujdesin e kishës ortodokse, ishin përhapur gjerësisht në Shqipëri, në Berat, Vlorë, Korçë, Përmet, Kolonjë etj., por nuk ndodhi që greqishtja të kthehej në gjuhë familjare.

Në një studim të Apost. P. Papatheodhoru (“Arsimi në Epirin e Veriut pas ‘21”), përmenden shkollat greke të hapura në Shqipëri sipas krahinave. Autori thekson se Himara, me luftërat e vazhdueshme arriti dhe mbajti gjatë gjithë periudhës së sundimit osman pronome (privilegje) të rëndësishme, si dhe realizoi shkolla të organizuara greke me shtysën kryesisht të Shën Kozma Etoliasit (1775): Himarë, Dhrymadhes, Ajios Vasilios, Likursi, Pikerni. Delvina kishte shkollë greke që në kohë të Venedikut (1537), nën Turqinë që më 1749, shkollë vajzash që më 1874. Vlora përmendet për shkollë greke që më 1741... Ndërsa më 1902 në rajonin e saj vepronin rreth 10 shkolla greke me 66 mësues dhe 435 nxënës. Në Berat shkolla greke vepronin të paktën që në shek. 17-të, por më 1902 ishin hapur 73 shkolla greke...³¹

Por historia e shkollave në Himarë, sipas të dhënave të gjertanishme, fillon me misionarët e Romës, pra nuk është themeluar nga kisha ortodokse; ajo është më e vjetër dhe më e ndryshme nga të dhënat e tabelës së Papatheodhorut, dhe për më tepër në to mësimi është zhvilluar dhe në greqisht, latinisht, po dhe në shqip, gjë që përbën një rast të rrallë për atë kohë në Shqipëri.

Nga ana tjetër, gjuha e shkollës dhe e kishës, nuk mbështetej në të folmen e popullit, por në greqishten arkaike, pra ishte krejt e pakuptueshme për njerëzit e thjeshtë dhe kësisoj edhe ndikimi ishte i papërfillshëm. Dihet që gjuha e përbashkët fiton forcë dhe përhapje kur ka Konfernca e tretë panhimarjote –Dhërmi- Qershor 2011

në bazë gjuhën e folur të popullit dhe nuk është një krijesë, që u shërben një pakice të diturish dhe të shkolluarish. Po edhe me një grusht shkollarësh, nëse jetësohej kjo hipotezë, në Himarë duhej të flitej më herët italisht sesa greqisht. Himarjotët në letrën e 1759-ës për Elisaveta Petrovnën theksojnë se “...Në shumë krahina të gjithë të mësuarit flasin greqisht. Familjet e arkondëve (e shquara) flasin dhe italisht, për shkak të shumë oficerëve, që shërbejnë në shtete të huaja dhe të rinjve, të cilët studiojnë në seminaret (shkolla priftërore) e Padovës dhe të Napolit.”

Duke analizuar hipotezat e depërtimit të greqishtes në familje në Palasë, Dhërmi, Himarë, nëpërmjet faktorëve të pretenduar, që u shqyrtuan më lart, vetvetiu lind pyetja: përse nuk ndodhi kjo edhe në Ilias, Vuno, Pilur, Kudhës, Qeparo, apo më tutje në Lukovë, Nivicë, Shën Vasil, Lëkurës etj. ku kanë vepruar të njëjtët faktorë politikë, socialë dhe ekonomikë, pra mesha në greqisht dhe priftërinjtë, shkolla, shkëmbimet tregtare, punësimi e largimi i përkohshëm, mërgimi?

Ja çfarë thotë lidhur me këto ide dr. Natasha Sotiri (E folmja dhe toponimia e Qeparoit, Konica 2001, fq. 11) : “Edhe pse të arsimuar në gjuhën greke, edhe pse shërbesat fetare kryheshin greqisht, qeparotësit flisnin, këndonin e qanin me ligje shqip. Në kishë dhe në shkollë ata e pranonin greqishten, sepse e shikonin si një mbështetje në luftën kundër islamizimit dhe si një mjet për zgjerimin e horizontit të tyre kulturor e për zhvillimin e marrëdhënieve ekonomike me vende të tjera, kryesisht me Greqinë. Jashtë këtyre dy sferave përdorej vetëm gjuha shqipe në variantin e së folmes së Qeparoit, e cila është ruajtur me konservatorizëm deri në ditët tona.”³²

Hamëndja e pestë: Martesat e përziera me vajza greke

Padyshim ky element do të ishte i rëndësishëm dhe serioz për të përligjur dygjuhësinë, pra shqipen e babait dhe greqishten e nënës, apo ndërfutjen e greqishtes në fshatrat Palasë, Dhërmi, Himarë. Por mjerisht, ky detaj i përdorur nga Foto Bixhili³³ e Shaban Sinani, është sa i pavërtetë aq dhe antihistorik, sepse martesat si rregull bëheshin brenda fshatrave dhe me raste mes fshatrave fqinje të krahinës, duke ruajtur miqësinë në hapësirën e besimit ortodoks. Kështu Liku përmend se himarjotët shpesh bëjnë martesa me vunjotësit. Ndërsa krushqitë e largëta ishin përjashtime, që nuk mund të ndikonin kurrsesi në arsenalin gjuhësor të fshatit apo të krahinës.

Madje studiuesi Sh. Sinani, në botimin e Akademisë Shqiptare të Shkencave për Himarën, për të përligjur greqishten në familje në Palasë, Dhërmi e Himarë përdor faktin e njohur që Ali Pasha internoi kundërshtarët e tij himarjotë: “U kthyen disa qindra prej tyre pas tri dekadash. Sipas rrëfimeve të më të moshuarve të fshatrave të Bregdetit, “brezi i ri që u riatdhesua pruri në Bregdet edhe gjuhën greke, pasi të rinjtë ishin martuar me vajza greke dhe vetë ishin rritur në këtë mjedis gjuhësor.”³⁴

Nuk është aspak e vërtetë se himarjotët e internuar nga pashai dorëgjatë i Janinës u kthyen pas tri dekadash. Pushtimi përfundimtar i Himarës (bashkë me Vunoin dhe Dhërmiun), historikisht ka ndodhur më 1810, ndërsa rënia e Aliut më 1822, pra vetëm 12 vjet, që nuk mund të përligjin as ndërkalljen e greqishtes, as martesat e përfolura, as hamendje të tjera patriotike.

Kosta N. Dede shkruan se nga Dhërmiu në kohën e Ali Pashës u internuan në Salaorë 2500 banorë dhe u kthyen vetëm 700, të tjerët vdiqën nga vuajtjet dhe nga Konfernca e tretë panhimarjote –Dhërmi- Qershor 2011

malaria.³⁵ Ndërsa në librin e Nik. Ziagkut, autori duke iu referuar Aravantinos, përsërit një fakt tjetër: “Më 1814 Ali Pasha mbarti në Salahorë 100 familje himarjote. Por u shfarosën nga malarja dhe sa mbetën gjallë ikën pas izolimit të Ali Pashës në Janinë më 1820.”³⁶

Hamendja e gjashtë: Greqishtja “e mbartur” nga vullnetarët himarjotë të Revolucionit grek?

Kristo Frashëri në librin e tij për Himarën, në kreun 10: “Himara dhe revolucioni çlirimtar grek”, shqyrton marrëdhëniet e himarjotëve me kryengritjen e Greqisë të 1821-së dhe, si pasojë, përhapjen e greqishtes në krahinë. Në argumentet përkatëse, kësaj here, nuk ka referime ndër autorë të tjerë dhe, gjykimet, siç duket, janë më shumë ndjesi personale sesa fryt i shqyrtimit të fakteve dhe të dhënave historike.

Emri më i shquar himarjot në këtë ndërmarrje është padyshim Spiromiloja, për të cilin thuhet: “Një nga oficerët e regjimentit ishte kapiteni Spiro Milo, një himariot i shkolluar në Akademinë Ushtarake të Napolit, i cili nuk e kishte mësuar ende mirë greqishten. Spiro Milo me disa qindra vullnetarë himariotë, dhërmiotë, palasiotë dhe të tjerë kaluan menjëherë në Greqi dhe morën pjesë në kryengritjen çlirimtare deri në përfundimin e saj”.³⁷

Veç argumenteve që përdoren rëndom për hyrjen e greqishtes në tre fshatrat greqishtfolëse të Himarës, - detaria, mërgimet e përkohshme, shkolla dhe kisha në gjuhën greke, - siç duket të pamjaftueshme për të shpjeguar përdorimin e greqishtes në familjet e palasiotëve, dhërmiasve, himarjotëve, së fundi del në dritë edhe ai i mbartjes së saj nga vullnetarët himarjotë pas përfundimit të luftës (e 1821-së) për pavarësinë e Greqisë:

“Shumica u kthyen, së bashku me dekoratat dhe greqishten, në vendlindjet e tyre. Kështu për disa kohë Himara u bë krahinë me banorë me tre gjuhë - shqipen, si gjuhë amtare, italishten dhe greqishten si gjuhë të dytë.”³⁸ Pra, po të pranojmë arsyetimin e K. Frashërit, greqishtja, megjithëse ishte gjuha e vërtetë amtare (Himarë, Dhërmi, Palasë) e jo shqipja, krahas italishtes, u bë gjuhë e kafenesë!

Ky perceptim është i pambështetur në fakte historike, sepse dekorata dhe greqishten i morën edhe shumë shqiptarë të tjerë të Shqipërisë së Jugut, apo epirotë, që luftuan trimërisht kundër turqve duke menduar se luftonin edhe për lirinë e tyre. Por për çudi nuk shpjegohet pse pse s’ia dolën mbanë ta kallnin në familje në Vuno, në Qeparo, në Pilur, Nivicë etj.

Kur K. Frashëri shkruan “Spiro Milo me disa qindra vullnetarë himariotë, dhërmiotë, palasiotë dhe të tjerë”, te këta “të tjerë”, që ai nuk do t’i përmend se janë edhe himarjotët shqipfolës (madje dhe shumë nga Bregdeti etj.), por që fshatrat e tyre nuk flasin greqisht. Kështu Kleanth Andoni përmend një nga kontributet e vunjotasve: “për trimat e epopesë së Mesolongjit, ku vetëm nga Vunoi u vranë 18 burra, ja disa vargje të një valleje të rëndë:

Në Mesolongje të madhe,/Mbenë taborretë tabje,/N’ato tabje plot llagëma, Ç’kishin pjellë ato mëma,/ Ato kauretë frenga, Kishin pjell’ e bërë drëra, Luftojn’ e s’u dridhej këmba.”³⁹

Gjendja gjuhësore e krahinës së Himarës, ku bashkëjeton idioma e greqishtes me atë të shqipes, nuk është aspak rrjedhim i faktorit të pjesëmarrjes së 300 himarjotëve në Revolucionin grek. Spiromiloja zbriti në revolucionin grek me 200 himarjotë, ku nuk kishte luftëtarë vetëm nga tre fshatrat greqishtfolëse, por dhe nga Vunoi, Qeparoi e më gjerë, Konfernca e tretë panhimarjote –Dhërmi- Qershor 2011

ndërsa Kostas Haxhiantoniu, thotë se “në betejën fundit në Petra më 1829 luftojnë dhe 300 himarjotë”.⁴⁰

Vasali Krapsiti⁴¹ jep një katalog me emra të luftëtarëve himarjotë në Revolucionin Grek, ku siç duket ka luftëtarë nga fshatrat greqishtfolëse ashtu dhe shqipfolëse:

Siç dëshmojnë murgjit basilianë, që raportojnë nga Himara, dhe dokumentet e Vatikanit (përveç atyre që përmendëm më sipër), greqishtja ishte një fenomen i ngulitur dhe i trashëguar kush e di qyshkur në Himarë. Kjo hipotezë mbi hyrjen e greqishtes është paralele e sajesës së martesave të himarjotëve (të tre fshatrave greqishtfolëse) me vajza greke. Sepse të mos harrojmë që nëse do të mund të ngulitej ndonjë gjuhë tjetër në familjet himarjote përmes kësaj rruge, pra luftëtarëve në troje të tjera, kjo do të ishte italishtja, ngaqë tradita e stradiotëve në Venedik e Napoli, është disa shekullore dhe nis që me vdekjen e Skënderbeut, aleat të të cilit ishin dhe himarjotët. Madje për disa shekuj një pjesë e konsiderueshme familjesh janë mbajtur me pensionet, që merrnin nga perëndimi.

Kështu p.sh. ja çfarë shkruan Liku (Uilliam Martin Lik, Udhëtime në Shqipërinë e Vezirëve, Migjeni 2008, fq. 101) për mikpritësin tij në Himarë, kapiten Zahariasin, të birin e Jorgjit (Ζαχαριας Γεοργιου): “Ka rreth 100 pensionistë të mbretit të Napolit në qytet, duke përfshirë edhe oficerë që paguhen nga Kapiten Zahua. Për këtë qëllim ai viziton Korfuzin çdo vit, që të marrë pagesën nga konsulli i Napolit, duke qenë përfaqësues i tij. Ai merr një pension prej dymbëdhjetë dukatesh në vit për shërbimin ushtarak që ka kryer, katër të tjerë për konsullatën ose përfaqësinë, si dhe tetë dukate për të venë e një djali që ka rënë duke kryer shërbimin.”

Edhe përfundimi i K. Frashërit se greqishtja ishte “gjuha... që flitej nga disa familje të Himarës, Dhërmiut dhe Palasës”, apo se disa prej tyre banorëve të kësaj krahine e njohin greqishten, të cilën e kanë mësuar gjatë mërgimeve periodike në viset greke dhe e kanë konsoliduar gjatë arsimimit në shkollat greqishte, janë gjithashtu të pambështetura në të dhëna historike, apo dëshmi të tjera, qoftë dhe të tërthorta, e si të tilla nuk qëndrojnë, përballë realitetit historiko-social të Himarës, por edhe përballë toponimisë, onomastikës dhe vetë idiomës së greqishtes – gjuhë familjare në Palasë, Dhërmi, Himarë.

Po ashtu është nevojshme të kuptohet se greqishtja, edhe pa revolucionin grek, në shtetin e Ali Pashës ishte gjuhë e komunikimit dhe e administratës për ortodoksë e myslimanë, shqiptarë e grekë, pa dallim. Dhe dëshmitë i kemi dhënë nga Arkivi i Aliut, ku nuk ndeshen dokumente të shkruar shqip qoftë dhe me germa greke.

Debat me zv/kryetarin e Bashkise

Z.Irakli Gjicali.

Duke shkruar gjate, me perseritje e me banalitete (ofendime) nuk me terheq dot ne debate te rendomta e pa interes per lexuesit tane.

Hera e pare qe me drejtohesh. Pra ku nuk jam pergjigjur? E kunderta po. Ti shmangesh si ne rastin tim ashtu edhe ne rastin e Jani Llazarit. As me shkon ne mend te te detyroj, demokracia e tille eshte thote z.Konstandin Qeparoi, ben si te duash!

Besoj e kupton qe mesazhin publik timin e lexojne te gjithe, sikurse edhe tendin. Perse duhet te lodhesh me citime, nuk e kuptoj?

Bashkine e permenda me qene se vet more persiper te shkruaje ne Club informacione te Bashkise. Une kam bashki ate qe ka cdo himariot. Ti paske tenden dhe timen. Sa per epilogun e gjate,  pyetja ime ishte: nqs ka nje program te firmes qe kryen studimin, te kontaktit me grupet e interesit, publikoheni se himariotet duhet te dine. Studimi behet ne pronat e tyre.

Nqs. ke dicka konkrete per mua, formuloe qarte e shkurt e megjithe qejf do te pergjigjem.

Maksim Rapo

ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ: ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ - 58

ΚΙΝΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΗΠΕΙΡΟΥ

ΑΧΡΩΜΗ και ΑΟΣΜΗ πολιτικά, με μόνη επιδίωξη ,την προσφορά στον αγώνα για τα δίκαια της Βορείου Ηπείρου

ΤΗΛ.: 2103815376 -- Fax: 2103832341 email: [perdikis.dim@cyta.gr[ & [arvan@hol.gr]

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2012

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ - 58

H κοπή της πίτας της κίνησής μας

Το Σάββατο 25 Φεβρουαρίου 2012 ώρα 6μμ θα πραγματοποιηθεί η κοπή της βασιλόπιτας της κίνησής μας στην Λέσχη Αξιωματικών Ενόπλων Δυνάμεων, αίθουσα Τερψιχόρη, Βασιλίσσης Σοφίας & Ρηγίλλης. Περιμένουμε όλα τα μέλη μας και τους φίλους και συμπαραστάτες της κίνησής μας, να βρεθούμε και πάλι όλοι μαζί.

Ο εορτασμός της επετείου της Αυτονομίας της Βορείου Ηπείρου

Tην Κυριακή 19 Φεβρουαρίου θα εορταστεί η 98η επέτειος της ανακήρυξης της Αυτονόμου Πολιτείας της Βορείου Ηπείρου. Ο εορτασμός που διοργανώνεται κάθε χρόνο από τον Σύλλογο Βορειοηπειρωτών, θα αρχίσει στις 11.30 πμ με δοξολογία στον Ιερό Ναό του Αγίου Γεωργίου Καρύτση, στην συνέχεια δε θα εκφωνηθεί ο πανηγυρικός της ημέρας. Κατόπιν σε πομπή με επικεφαλείς Βορειοηπειρώτισσες και βορειοηπειρώτες με τις τοπικές ενδυμασίες και τις σημαίες της Βορείου Ηπείρου, οι συμμετέχοντες θα κατευθυνθούν στο μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη όπου θα πραγματοποιηθεί η κατάθεση των στεφάνων. Στην Πάτρα θα εορτασθεί επίσης η επέτειος την ίδια ημέρα, στις 11 πμ θα τελεσθεί επιμνημόσυνη δέηση και στην συνέχεια με την συνοδεία της μπάντας του Δήμου Πατρέων θα πραγματοποιηθεί κατάθεση στεφάνου στο άγαλμα της Ελευθερίας, στην πλατεία Όλγας, τιμώντας τους ήρωες της εποποιείας του 1914. Η εκδήλωση οργανώνεται από την Νεολαία Βορειοηπειρωτών Αχαΐας, η οποία στην συνέχεια θα κόψει στις 1 μμ και την βασιλόπιτα στο σπίτι του Ηπειρώτη.

Επιστημονική ημερίδα για το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας

Την ημέρα του εορτασμού της Αυτονομίας της Βορείου Ηπείρου (19 Φεβρουαρίου), με το τέλος της εκδήλωσης, θα αρχίσει μία επιστημονική ημερίδα για το Πρωτόκολλο της Κέρκυρας η οποία θα πραγματοποιηθεί στην αίθουσα της Ε.Σ.Η.Ε.Α. Ακαδημίας 20 και ώρα 13.00.

Η ημερίδα αυτή που διοργανώνει το Πατριωτικό Μέτωπο, θα επιχειρήσει να διερευνήσει σε βάθος την διεθνή αυτή συνθήκη. Ομιλητές - εισηγητές θα είναι: Ο καθηγητής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης Δρ. Φάνης Μαλκίδης, ο Βαλκανιολόγος - Ρωμανιστής, Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Αχιλλέας Λαζάρου, ο δικηγόρος και Πρόεδρος του Συλλόγου Κονιτσιωτών Αθηνών κ. Μιχάλης Μαρτσέκης και ο Γενικός Γραμματέας της Κίνησης για την Αναγέννηση της Βορείου Ηπείρου κ. Ζήσης Δρούβης. Την ημερίδα θα χαιρετίσουν εκπρόσωποι των Βορειοηπειρωτικών Οργανώσεων και προσωπικότητες. Την συζήτηση θα συντονίσει ο κ. Βασίλης Βαβουράκης, γιατρός και μέλος του Π.Σ. του ΠΑ.ΜΕ. Η είσοδος στις εργασίες της ημερίδας είναι ελεύθερη.

Ο Χειμαρριώτης Ολυμπιονίκης Πύρρος Δήμας στις Ηνωμένες Πολιτείες

Προσκεκλημένος της Πανηπειρωτικής Ομοσπονδίας Αμερικής, ο Χειμαρριώτης τρις χρυσός ολυμπιονίκης μας Πύρρος Δήμας μεταβαίνει στις ΗΠΑ. Θα είναι ο έχων το γενικό πρόσταγμα (Grand Marshal) στην ελληνική παρέλαση στην Βοστώνη, θα συμμετάσχει δε και στην παρέλαση στην Νέα Υόρκη. Θα συναντηθεί με τον Αρχιεπίσκοπο Αμερικής Δημήτριο και με τον ελληνοαμερικανό γερουσιαστή Γκας Μπιλιράκη. Ακόμα θα επισκεφθεί την έκθεση Hermes Expo International στο Ατλάντικ Σίτυ και θα παραστεί ως τιμώμενο πρόσωπο σε πολλές εκδηλώσεις, τα έσοδα από τις οποίες θα διατεθούν στο ελληνικό σχολείο της Χειμάρρας καθώς και σε άλλες αντίστοιχες δραστηριότητες.

Συνάντηση για την ενότητα του Βορειοηπειρωτικού Ελληνισμού

Την Κυριακή 22 Ιανουαρίου πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία της κίνησής μας, συνάντηση προέδρων και εκπροσώπων βορειοηπειρωτικών φορέων και ιστορικών στελεχών της Βορείου Ηπείρου με θέμα "Η ενότητα είναι το ζητούμενο για τον βορειοηπειρωτικό Ελληνισμό. Η συνάντηση έλαβε χώρα στο ξενοδοχείο Πάρνων στην Αθήνα.

Στην συνάντηση αυτή έλαβαν μέρος οι: Λευτέρης Αναγνώστης, Χρήστος Γεωργάκης, Σταύρος Δήμας, Ελένη Δήμου, Ζήσης Δρούβης, Λουκάς Ζίμπας, Άγγελος Κοκαβέσης, Θωμάς Κυριάκος, Κώστας Κυριακού, Γιώργος Κώττης, Πάνος Λέκκας, Γιώργος Μάνος, Θωμάς Μήτσιος, Φρέντης Μπελέρης, Μαρία Μπολάνου, Βασίλης Νάστης, Ευάγγελος Νίκας, , Θεόδωρος Νίτσας, Λευτέρης Πρίφτης, Έφη Σέλλιου, Γιάννης Στεφανής, Γιώργος Τζομάκας, Γιώργος Τρίχας και Δημήτρης Περδίκης, ο οποίος υπήρξε ο συντονιστής της συνάντησης.

Οι ανωτέρω εκπροσώπησαν γεωγραφικά σχεδόν το σύνολο του βορειοηπειρωτικού χώρου και όλο το φάσμα των απόψεων και των διαφορών.

Μετά την εισήγηση του Δημήτρη Περδίκη όλοι τοποθετήθηκαν. Μπορεί απόψεις να διέφεραν, κοινή όμως ήταν η διαπίστωση πως κάτι πρέπει να αλλάξει και κάτι πρέπει να γίνει.

Προτάθηκε και συμφωνήθηκε από όλους, χωρίς καμία εξαίρεση, η συνάντηση αυτή να γίνει θεσμός και να επαναλαμβάνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα. Προτάθηκε ακόμα η δημιουργία ενός Κεντρικού Συμβουλίου των στην Ελλάδα Βορειοηπειρωτών όπου θα μετέχουν αναλογικά από όλο τον βορειοηπειρωτικό χώρο και από όλες τις τάσεις εκπρόσωποι οι οποίοι θα διαβουλεύονται και θα αποφασίζουν με δημοκρατικές διαδικασίες.

Θεωρούμε την συνάντηση αυτή επιτυχή, πιστεύουμε πως μπορεί να αποτελέσει το ξεκίνημα για μια ενότητα στην πράξη όλου του βορειοηπειρωτικού Ελληνισμού ώστε να μπορέσει να επιτύχει την διαβίωσή του στις πατρογονικές του εστίες μέσα σε ένα θεσμικό πλαίσιο που να θωρακίζει τα μειονοτικά και ανθρώπινα δικαιώματά του όπως αυτά απορρέουν από τις διεθνείς και ευρωπαϊκές σχετικές συμβάσεις.

Ερώτηση του κ. Κουμουτσάκου προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Ο ευρωβουλευτής Γιώργος Κουμουτσάκος κατέθεσε ερώτηση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά με την καταδίκη του Ναούμ Ντίσιου από αλβανικό εφετείο και με την συμπεριφορά των αλβανικών αρχών. Ερωτά λοιπόν την Ε.Ε. αν είναι ενήμερη και αν η Αλβανία ικανοποιεί τα κριτήρια του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Άρχισε η προπαρασκευή της απογραφής της "Ομόνοιας"

Στις 30 Ιανουαρίου συνεδρίασε η επιτροπή απογραφής υπό την προεδρία του Βασίλη Μπολάνου προέδρου της ΔΕΕΕΜ "Ομόνοια. Στην συνάντηση μετείχε και ο πρόεδρος του ΚΕΑΔ Βαγγέλης Ντούλες. Εκτιμήθηκε πως το εγχείρημα δεν είναι εύκολο, παρ' όλα αυτά θεωρείται πως η απογραφή μπορεί να διενεργηθεί το προσεχές καλοκαίρι και φθινόπωρο.

Ερώτηση βουλευτών στην Βουλή των Ελλήνων

Οι βουλευτές Αθανάσιος Πλεύρης και Γεώργιος Ανατολάκης σε κοινή ερώτησή τους προς τον Υπουργό των Εξωτερικών, αφού εξιστορούν τα σχετικά με την καταδίκη του Ναούμ Ντίσιου από το αλβανικό εφετείο καθώς και την βία και τις καταστροφές που έγιναν κατά την εισβολή των αλβανικών ειδικών δυνάμεων στην οικία του, ερωτούν τον ΥΠΕΞ 1. Είναι ενήμερο το Υπουργείο για την συγκεκριμένη υπόθεση και με ποίον τρόπο υπερασπίζεστε τους Έλληνες που διώκονται στην γειτονική χώρα. 2. Ποια είναι η στάση που τηρείτε απέναντι στις πρακτικές βίας της αλβανικής κυβέρνησης και σε παρόμοια φαινόμενα εκφοβισμού των Ελλήνων ομογενών που δηλώνουν υπερήφανα την εθνικότητά τους. 3. Έχει παρακολουθήσει το Υπουργείο την διεξαγωγή της δίκης. Έχετε ενημερωθεί για τυχόν παρατυπίες ή κατασκευασμένες κατηγορίες και με ποιόν τρόπο συμπαρασταθήκατε σε έναν Έλληνα που τίμησε τους τάφους των προγόνων του. 4. Ποια είναι η στάση της Ελληνικής Πολιτείας απέναντι στην αλβανική θέση ότι στην Κορυτσά δεν υπάρχουν Έλληνες ομογενείς. Με ποιόν τρόπο συμπαραστεκόσαστε σε αυτούς και τι κινήσεις κάνετε για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων τους.

Για την καταδίκη του Ναούμ Ντίσιου η Κίνηση για την Αναγέννηση της Βορείου Ηπείρου εξέδωσε την κατωτέρω ανακοίνωση

Το αλβανικό εφετείο καταδίκασε τον Έλληνα ομογενή από την Κορυτσά της Βορείου Ηπείρου και μέλος του προεδρείου του κόμματος ΕΕΕΜ - ΜΕGA Ναούμ Ντίσιο σε φυλάκιση ενός έτους, επαναλαμβάνοντας έτσι την πρωτόδικη απόφαση. Η ποινή δεν έχει ανασταλτικό χαρακτήρα ούτε είναι εξαγοράσιμη, είναι άμεσα εκτελεστή.

Ο Ναούμ Ντίσιος κατασκεύασε σκαλοπάτια για να είναι εύκολη η πρόσβαση στο μνημείο των πεσόντων Ελλήνων στρατιωτών στην Μπομποστίτσα της Κορυτσάς και κατηγορήθηκε πως σύλησε μουσουλμανικούς τάφους που δήθεν βρίσκονταν εκεί, το οποίο είναι αναληθές.

Πρόκειται για μία ακόμα πολιτική δίκη και καταδίκη, με ψευδείς κατηγορίες που στρέφεται ευθέως κατά του Ελληνισμού της Βορείου Ηπείρου. Η Αλβανία βλέπει την μεγάλη εθνική αφύπνιση των Βορειοηπειρωτών που συντελείται στην περιφέρεια της Κορυτσάς το τελευταίο χρονικό διάστημα και σπεύδει με μια καταδίκη να τρομοκρατήσει τους ομογενείς μας ώστε να μην τολμούν να δηλώσουν την εθνική τους καταγωγή. Είναι προφανές πως η αλβανική κυβέρνηση σύρεται από ακραία εθνικιστικά στοιχεία σε ενέργειες καταπίεσης και φίμωσης της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας. Μία σειρά από γεγονότα, με τελευταίο το παρόν, το επιβεβαιώνουν.

Η Ελληνική Κυβέρνηση πρέπει άμεσα να κάνει σαφές έμπρακτα πως τέτοιες πρακτικές δεν είναι αποδεκτές.

Είναι πλέον ανάγκη επιτακτική μια θεσμική θωράκιση της ελληνικής μειονότητας που θα εγγυάται την ειρηνική της διαβίωση στα πατρογονικά της εδάφη με όλα τα μειονοτικά και ανθρώπινα δικαιώματα που απορρέουν από τις διεθνείς και ευρωπαϊκές σχετικές συμβάσεις.

Υπεύθυνος ύλης: Το Δ.Σ. της Κίνησης για την Αναγέννηση της Βορείου Ηπείρου.